अर्जुन उवाच
Arjuna uvaacha
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः । तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १ ॥
Ye shaastravidhimutsrujya yajante shraddhayaanvitaah | Teshaam nishthaa tu kaa krushna sattvamaaho rajastamah || 1 ||
श्रीभगवानुवाच
Shreebhagavaanuvaacha
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥ २ ॥
Trividhaa bhavati shraddhaa dehinaam saa svabhaavajaa | Saattvikee raajasee chaiva taamasee cheti taam shrunu || 2 ||
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत । श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ ३ ॥
Sattvaanuroopaa sarvasya shraddhaa bhavati bhaarata | Shraddhaamayo'yam purusho yo yachchhraddhah sa eva sah || 3 ||
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः । प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ ४ ॥
Yajante saattvikaa devaanyaksharakshaansi raajasaah | Pretaanbhootaganaanshchaanye yajante taamasaa janaah || 4 ||
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः । दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥ ५ ॥
Ashaastravihitam ghoram tapyante ye tapo janaah | Dambhaahankaarasanyuktaah kaamaraagabalaanvitaah || 5 ||
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः । मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ ६ ॥
Karshayantah shareerastham bhootagraamamachetasah | Maam chaivaantahshareerastham taanviddhyaasuranishchayaan || 6 ||
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः । यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥ ७ ॥
Aahaarastvapi sarvasya trividho bhavati priyah | Yajnastapastathaa daanam teshaam bhedamimam shrunu || 7 ||
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः । रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ ८ ॥
Aayuhsattvabalaarogyasukhapreetivivardhanaah | Rasyaah snigdhaah sthiraa hrudyaa aahaaraah saattvikapriyaah || 8 ||
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः । आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ ९ ॥
Katvamlalavanaatyushnateekshnarookshavidaahinah | Aahaaraa raajasasyeshtaa duhkhashokaamayapradaah || 9 ||
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् । उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ १० ॥
Yaatayaamam gatarasam pooti paryushitam cha yat | Uchchhishtamapi chaamedhyam bhojanam taamasapriyam || 10 ||
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते । यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ ११ ॥
Aphalaakaankshibhiryajno vidhidrushto ya ijyate | Yashtavyameveti manah samaadhaaya sa saattvikah || 11 ||
अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् । इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १२ ॥
Abhisandhaaya tu phalam dambhaarthamapi chaiva yat | Ijyate bharatashreshtha tam yajnam viddhi raajasam || 12 ||
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् । श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ १३ ॥
Vidhiheenamasrushtaannam mantraheenamadakshinam | Shraddhaavirahitam yajnam taamasam parichakshate || 13 ||
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ १४ ॥
Devadvijagurupraajnapoojanam shauchamaarjavam | Brahmacharyamahinsaa cha shaareeram tapa uchyate || 14 ||
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् । स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १५ ॥
Anudvegakaram vaakyam satyam priyahitam cha yat | Svaadhyaayaabhyasanam chaiva vaanmayam tapa uchyate || 15 ||
मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः । भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ १६ ॥
Manah prasaadah saumyatvam maunamaatmavinigrahah | Bhaavasanshuddhirityetattapo maanasamuchyate || 16 ||
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः । अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥ १७ ॥
Shraddhayaa parayaa taptam tapastattrividham naraih | Aphalaakaankshibhiryuktaih saattvikam parichakshate || 17 ||
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् । क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ १८ ॥
Satkaaramaanapoojaartham tapo dambhena chaiva yat | Kriyate tadiha proktam raajasam chalamadhruvam || 18 ||
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः । परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १९ ॥
Moodhagraahenaatmano yatpeedayaa kriyate tapah | Parasyotsaadanaartham vaa tattaamasamudaahrutam || 19 ||
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे । देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ २० ॥
Daatavyamiti yaddaanam deeyate'nupakaarine | Deshe kaale cha paatre cha taddaanam saattvikam smrutam || 20 ||
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः । दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ २१ ॥
Yattu pratyupakaaraartham phalamuddishya vaa punah | Deeyate cha pariklishtam taddaanam raajasam smrutam || 21 ||
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते । असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ २२ ॥
Adeshakaale yaddaanamapaatrebhyashcha deeyate | Asatkrutamavajnaatam tattaamasamudaahrutam || 22 ||
ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः । ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ २३ ॥
Omtatsaditi nirdesho brahmanastrividhah smrutah | Braahmanaastena vedaashcha yajnaashcha vihitaah puraa || 23 ||
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः । प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ २४ ॥
Tasmaadomityudaahrutya yajnadaanatapahkriyaah | Pravartante vidhaanoktaah satatam brahmavaadinaam || 24 ||
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः । दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ २५ ॥
Tadityanabhisandhaaya phalam yajnatapahkriyaah | Daanakriyaashcha vividhaah kriyante mokshakaankshibhih || 25 ||
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते । प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ २६ ॥
Sadbhaave saadhubhaave cha sadityetatprayujyate | Prashaste karmani tathaa sachchhabdah paartha yujyate || 26 ||
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते । कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥ २७ ॥
Yajne tapasi daane cha sthitih saditi chochyate | Karma chaiva tadartheeyam sadityevaabhidheeyate || 27 ||
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ २८ ॥
Ashraddhayaa hutam dattam tapastaptam krutam cha yat | Asadityuchyate paartha na cha tatpretya no iha || 28 ||
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥
Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu Brahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade Shraddhaatrayavibhaagayogo naama saptadasho'dhyaayah ||