भज गोविन्दं
Bhaja govindam
भज गोविन्दं भज गोविन्दं गोविन्दं भज मूढमते । सम्प्राप्ते सन्निहिते काले नहि नहि रक्षति डुकृङ्करणे ॥ १ ॥
Bhaja govindam bhaja govindam Govindam bhaja moodhamate | Sampraapte sannihite kaale Nahi nahi rakshati dukrunkarane || 1 ||
मूढ जहीहि धनागमतृष्णां कुरु सद्बुद्धिं मनसि वितृष्णाम् । यल्लभसे निजकर्मोपात्तं वित्तं तेन विनोदय चित्तम् ॥ २ ॥
Moodha jaheehi dhanaagamatrushnaam Kuru sadbuddhim manasi vitrushnaam | Yallabhase nijakarmopaattam Vittam tena vinodaya chittam || 2 ||
नारीस्तनभरनाभीदेशं दृष्ट्वा मा गा मोहावेशम् । एतन्मांसवसादिविकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम् ॥ ३ ॥
Naareestanabharanaabheedesham Drushtvaa maa gaa mohaavesham | Etanmaansavasaadivikaaram Manasi vichintaya vaaram vaaram || 3 ||
नलिनीदलगतजलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् । विद्धि व्याध्यभिमानग्रस्तं लोकं शोकहतं च समस्तम् ॥ ४ ॥
Nalineedalagatajalamatitaralam Tadvajjeevitamatishayachapalam | Viddhi vyaadhyabhimaanagrastam Lokam shokahatam cha samastam || 4 ||
यावद्वित्तोपार्जनसक्त- स्तावन्निजपरिवारो रक्तः । पश्चाज्जीवति जर्जरदेहे वार्तां कोऽपि न पृच्छति गेहे ॥ ५ ॥
Yaavadvittopaarjanasakta- Staavannijaparivaaro raktah | Pashchaajjeevati jarjaradehe Vaartaam ko'pi na pruchchhati gehe || 5 ||
यावत्पवनो निवसति देहे तावत्पृच्छति कुशलं गेहे । गतवति वायौ देहापाये भार्या बिभ्यति तस्मिन्काये ॥ ६ ॥
Yaavatpavano nivasati dehe Taavatpruchchhati kushalam gehe | Gatavati vaayau dehaapaaye Bhaaryaa bibhyati tasminkaaye || 6 ||
बालस्तावत्क्रीडासक्तः तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परमे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः ॥ ७ ॥
Baalastaavatkreedaasaktah Tarunastaavattaruneesaktah | Vruddhastaavachchintaasaktah Parame brahmani ko'pi na saktah || 7 ||
का ते कान्ता कस्ते पुत्रः संसारोऽयमतीव विचित्रः । कस्य त्वं कः कुत आयात- स्तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः ॥ ८ ॥
Kaa te kaantaa kaste putrah Sansaaro'yamateeva vichitrah | Kasya tvam kah kuta aayaata- Stattvam chintaya tadiha bhraatah || 8 ||
सत्सङ्गत्वे निस्सङ्गत्वं निस्सङ्गत्वे निर्मोहत्वम् । निर्मोहत्वे निश्चलतत्त्वं निश्चलतत्त्वे जीवन्मुक्तिः ॥ ९ ॥
Satsangatve nissangatvam Nissangatve nirmohatvam | Nirmohatve nishchalatattvam Nishchalatattve jeevanmuktih || 9 ||
वयसि गते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः । क्षीणे वित्ते कः परिवारः ज्ञाते तत्त्वे कः संसारः ॥ १० ॥
Vayasi gate kah kaamavikaarah Shushke neere kah kaasaarah | Ksheene vitte kah parivaarah Jnaate tattve kah sansaarah || 10 ||
मा कुरु धनजनयौवनगर्वं हरति निमेषात्कालः सर्वम् । मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्रह्मपदं त्वं प्रविश विदित्वा ॥ ११ ॥
Maa kuru dhanajanayauvanagarvam Harati nimeshaatkaalah sarvam | Maayaamayamidamakhilam hitvaa Brahmapadam tvam pravisha viditvaa || 11 ||
दिनयामिन्यौ सायं प्रातः शिशिरवसन्तौ पुनरायातः । कालः क्रीडति गच्छत्यायु- स्तदपि न मुञ्चत्याशावायुः ॥ १२ ॥
Dinayaaminyau saayam praatah Shishiravasantau punaraayaatah | Kaalah kreedati gachchhatyaayu- Stadapi na munchatyaashaavaayuh || 12 ||
का ते कान्ता धनगतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता । त्रिजगति सज्जनसङ्गतिरेका भवति भवार्णवतरणे नौका ॥ १३ ॥
Kaa te kaantaa dhanagatachintaa Vaatula kim tava naasti niyantaa | Trijagati sajjanasangatirekaa Bhavati bhavaarnavatarane naukaa || 13 ||
द्वादशमञ्जरिकाभिरशेषः कथितो वैयाकरणस्यैषः । उपदेशोऽभूद्विद्यानिपुणैः श्रीमच्छङ्करभगवच्छरणैः ॥ १४ ॥
Dvaadashamanjarikaabhirasheshah Kathito vaiyaakaranasyaishah | Upadesho'bhoodvidyaanipunaih Shreemachchhankarabhagavachchharanaih || 14 ||
जटिलो मुण्डी लुञ्छितकेशः काषायाम्बरबहुकृतवेषः । पश्यन्नपि च न पश्यति मूढो ह्युदरनिमित्तं बहुकृतवेषः ॥ १५ ॥
Jatilo mundee lunchhitakeshah Kaashaayaambarabahukrutaveshah | Pashyannapi cha na pashyati moodho Hyudaranimittam bahukrutaveshah || 15 ||
अङ्गं गलितं पलितं मुण्डं दशनविहीनं जातं तुण्डम् । वृद्धो याति गृहीत्वा दण्डं तदपि न मुञ्चत्याशापिण्डम् ॥ १६ ॥
Angam galitam palitam mundam Dashanaviheenam jaatam tundam | Vruddho yaati gruheetvaa dandam Tadapi na munchatyaashaapindam || 16 ||
अग्रे वह्निः पृष्ठे भानुः रात्रौ चुबुकसमर्पितजानुः । करतलभिक्षस्तरुतलवास- स्तदपि न मुञ्चत्याशापाशः ॥ १७ ॥
Agre vahnih prushthe bhaanuh Raatrau chubukasamarpitajaanuh | Karatalabhikshastarutalavaasa- Stadapi na munchatyaashaapaashah || 17 ||
कुरुते गङ्गासागरगमनं व्रतपरिपालनमथवा दानम् । ज्ञानविहीनः सर्वमतेन मुक्तिं न भजति जन्मशतेन ॥ १८ ॥
Kurute gangaasaagaragamanam Vrataparipaalanamathavaa daanam | Jnaanaviheenah sarvamatena Muktim na bhajati janmashatena || 18 ||
सुरमंदिरतरुमूलनिवासः शय्या भूतलमजिनं वासः । सर्वपरिग्रहभोगत्यागः कस्य सुखं न करोति विरागः ॥ १९ ॥
Suramandiratarumoolanivaasah Shayyaa bhootalamajinam vaasah | Sarvaparigrahabhogatyaagah Kasya sukham na karoti viraagah || 19 ||
योगरतो वा भोगरतो वा सङ्गरतो वा सङ्गविहीनः । यस्य ब्रह्मणि रमते चित्तं नन्दति नन्दति नन्दत्येव ॥ २० ॥
Yogarato vaa bhogarato vaa Sangarato vaa sangaviheenah | Yasya brahmani ramate chittam Nandati nandati nandatyeva || 20 ||
भगवद्गीता किञ्चिदधीता गङ्गाजललवकणिका पीता । सकृदपि येन मुरारिसमर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा ॥ २१ ॥
Bhagavadgeetaa kinchidadheetaa Gangaajalalavakanikaa peetaa | Sakrudapi yena muraarisamarchaa Kriyate tasya yamena na charchaa || 21 ||
पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननीजठरे शयनम् । इह संसारे बहुदुस्तारे कृपयाऽपारे पाहि मुरारे ॥ २२ ॥
Punarapi jananam punarapi maranam Punarapi jananeejathare shayanam | Iha sansaare bahudustaare Krupayaa'paare paahi muraare || 22 ||
रथ्याचर्पटविरचितकन्थः पुण्यापुण्यविवर्जितपन्थः । योगी योगनियोजितचित्तो रमते बालोन्मत्तवदेव ॥ २३ ॥
Rathyaacharpatavirachitakanthah Punyaapunyavivarjitapanthah | Yogee yoganiyojitachitto Ramate baalonmattavadeva || 23 ||
कस्त्वं कोऽहं कुत आयातः का मे जननी को मे तातः । इति परिभावय सर्वमसारम् विश्वं त्यक्त्वा स्वप्नविचारम् ॥ २४ ॥
Kastvam ko'ham kuta aayaatah Kaa me jananee ko me taatah | Iti paribhaavaya sarvamasaaram Vishvam tyaktvaa svapnavichaaram || 24 ||
त्वयि मयि चान्यत्रैको विष्णु- र्व्यर्थं कुप्यसि मय्यसहिष्णुः । भव समचित्तः सर्वत्र त्वं वाञ्छस्यचिराद्यदि विष्णुत्वम् ॥ २५ ॥
Tvayi mayi chaanyatraiko vishnu- Rvyartham kupyasi mayyasahishnuh | Bhava samachittah sarvatra tvam Vaanchhasyachiraadyadi vishnutvam || 25 ||
शत्रौ मित्रे पुत्रे बन्धौ मा कुरु यत्नं विग्रहसन्धौ । सर्वस्मिन्नपि पश्यात्मानं सर्वत्रोत्सृज भेदाज्ञानम् ॥ २६ ॥
Shatrau mitre putre bandhau Maa kuru yatnam vigrahasandhau | Sarvasminnapi pashyaatmaanam Sarvatrotsruja bhedaajnaanam || 26 ||
कामं क्रोधं लोभं मोहं त्यक्त्वाऽऽत्मानं भावय कोऽहम् । आत्मज्ञानविहीना मूढा- स्ते पच्यन्ते नरकनिगूढाः ॥ २७ ॥
Kaamam krodham lobham moham Tyaktvaa''tmaanam bhaavaya ko'ham | Aatmajnaanaviheenaa moodhaa- Ste pachyante narakanigoodhaah || 27 ||
गेयं गीतानामसहस्रं ध्येयं श्रीपतिरूपमजस्रम् । नेयं सज्जनसङ्गे चित्तं देयं दीनजनाय च वित्तम् ॥ २८ ॥
Geyam geetaanaamasahasram Dhyeyam shreepatiroopamajasram | Neyam sajjanasange chittam Deyam deenajanaaya cha vittam || 28 ||
सुखतः क्रियते रामाभोगः पश्चाद्धन्त शरीरे रोगः । यद्यपि लोके मरणं शरणं तदपि न मुञ्चति पापाचरणम् ॥ २९ ॥
Sukhatah kriyate raamaabhogah Pashchaaddhanta shareere rogah | Yadyapi loke maranam sharanam Tadapi na munchati paapaacharanam || 29 ||
अर्थमनर्थं भावय नित्यं नास्तिततः सुखलेशः सत्यम् । पुत्रादपि धनभाजां भीतिः सर्वत्रैषा विहिता रीतिः ॥ ३० ॥
Arthamanartham bhaavaya nityam Naastitatah sukhaleshah satyam | Putraadapi dhanabhaajaam bheetih Sarvatraishaa vihitaa reetih || 30 ||
प्राणायामं प्रत्याहारं नित्यानित्य विवेकविचारम् । जाप्यसमेतसमाधिविधानं कुर्ववधानं महदवधानम् ॥ ३१ ॥
Praanaayaamam pratyaahaaram Nityaanitya vivekavichaaram | Jaapyasametasamaadhividhaanam Kurvavadhaanam mahadavadhaanam || 31 ||
गुरुचरणाम्बुजनिर्भरभक्तः संसारादचिराद्भव मुक्तः । सेन्द्रियमानसनियमादेवं द्रक्ष्यसि निजहृदयस्थं देवम् ॥ ३२ ॥
Gurucharanaambujanirbharabhaktah Sansaaraadachiraadbhava muktah | Sendriyamaanasaniyamaadevam Drakshyasi nijahrudayastham devam || 32 ||
मूढः कश्चन वैयाकरणो डुःकृङ्करणाध्ययनधुरीणः । श्रीमच्छङ्करभगवच्छिष्यै- र्बोधित आसीच्छोधितकरणः ॥ ३३ ॥
Moodhah kashchana vaiyaakarano Duhkrunkaranaadhyayanadhureenah | Shreemachchhankarabhagavachchhishyai- Rbodhita aaseechchhodhitakaranah || 33 ||
भज गोविन्दं भज गोविन्दं गोविन्दं भज मूढमते । नामस्मरणादन्यमुपायं नहि पश्यामो भवाब्धितरणे ॥ ३४ ॥
Bhaja govindam bhaja govindam Govindam bhaja moodhamate | Naamasmaranaadanyamupaayam Nahi pashyaamo bhavaabdhitarane || 34 ||