गीता १६ · दैवासुरसम्पद्विभागयोगः

अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः⁠ ⁠। दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠१⁠ ⁠॥

Abhayam sattvasanshuddhirjnaanayogavyavasthitih | Daanam damashcha yajnashcha svaadhyaayastapa aarjavam || 1 ||

अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम्⁠ ⁠। दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠२⁠ ⁠॥

Ahinsaa satyamakrodhastyaagah shaantirapaishunam | Dayaa bhooteshvaloluptvam maardavam hreerachaapalam || 2 ||

तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता⁠ ⁠। भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत⁠ ⁠॥⁠ ⁠३⁠ ⁠॥

Tejah kshamaa dhrutih shauchamadroho naatimaanitaa | Bhavanti sampadam daiveemabhijaatasya bhaarata || 3 ||

दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च⁠ ⁠। अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠४⁠ ⁠॥

Dambho darpo'bhimaanashcha krodhah paarushyameva cha | Ajnaanam chaabhijaatasya paartha sampadamaasureem || 4 ||

दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता⁠ ⁠। मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव⁠ ⁠॥⁠ ⁠५⁠ ⁠॥

Daivee sampadvimokshaaya nibandhaayaasuree mataa | Maa shuchah sampadam daiveemabhijaato'si paandava || 5 ||

द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च⁠ ⁠। दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु⁠ ⁠॥⁠ ⁠६⁠ ⁠॥

Dvau bhootasargau loke'smindaiva aasura eva cha | Daivo vistarashah prokta aasuram paartha me shrunu || 6 ||

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः⁠ ⁠। न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते⁠ ⁠॥⁠ ⁠७⁠ ⁠॥

Pravruttim cha nivruttim cha janaa na viduraasuraah | Na shaucham naapi chaachaaro na satyam teshu vidyate || 7 ||

असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्⁠ ⁠। अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠८⁠ ⁠॥

Asatyamapratishtham te jagadaahuraneeshvaram | Aparasparasambhootam kimanyatkaamahaitukam || 8 ||

एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः⁠ ⁠। प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः⁠ ⁠॥⁠ ⁠९⁠ ⁠॥

Etaam drushtimavashtabhya nashtaatmaano'lpabuddhayah | Prabhavantyugrakarmaanah kshayaaya jagato'hitaah || 9 ||

काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः⁠ ⁠। मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः⁠ ⁠॥⁠ ⁠१०⁠ ⁠॥

Kaamamaashritya dushpooram dambhamaanamadaanvitaah | Mohaadgruheetvaasadgraahaanpravartante'shuchivrataah || 10 ||

चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः⁠ ⁠। कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः⁠ ⁠॥⁠ ⁠११⁠ ⁠॥

Chintaamaparimeyaam cha pralayaantaamupaashritaah | Kaamopabhogaparamaa etaavaditi nishchitaah || 11 ||

आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः⁠ ⁠। ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान्⁠ ⁠॥⁠ ⁠१२⁠ ⁠॥

Aashaapaashashatairbaddhaah kaamakrodhaparaayanaah | Eehante kaamabhogaarthamanyaayenaarthasanchayaan || 12 ||

इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्⁠ ⁠। इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠१३⁠ ⁠॥

Idamadya mayaa labdhamimam praapsye manoratham | Idamasteedamapi me bhavishyati punardhanam || 13 ||

असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि⁠ ⁠। ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी⁠ ⁠॥⁠ ⁠१४⁠ ⁠॥

Asau mayaa hatah shatrurhanishye chaaparaanapi | Eeshvaro'hamaham bhogee siddho'ham balavaansukhee || 14 ||

आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया⁠ ⁠। यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः⁠ ⁠॥⁠ ⁠१५⁠ ⁠॥

Aadhyo'bhijanavaanasmi ko'nyo'sti sadrusho mayaa | Yakshye daasyaami modishya ityajnaanavimohitaah || 15 ||

अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः⁠ ⁠। प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ⁠ ⁠॥⁠ ⁠१६⁠ ⁠॥

Anekachittavibhraantaa mohajaalasamaavrutaah | Prasaktaah kaamabhogeshu patanti narake'shuchau || 16 ||

आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः⁠ ⁠। यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠१७⁠ ⁠॥

Aatmasambhaavitaah stabdhaa dhanamaanamadaanvitaah | Yajante naamayajnaiste dambhenaavidhipoorvakam || 17 ||

अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः⁠ ⁠। मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः⁠ ⁠॥⁠ ⁠१८⁠ ⁠॥

Ahankaaram balam darpam kaamam krodham cha sanshritaah | Maamaatmaparadeheshu pradvishanto'bhyasooyakaah || 18 ||

तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान्⁠ ⁠। क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु⁠ ⁠॥⁠ ⁠१९⁠ ⁠॥

Taanaham dvishatah krooraansansaareshu naraadhamaan | Kshipaamyajasramashubhaanaasureeshveva yonishu || 19 ||

आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि⁠ ⁠। मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠२०⁠ ⁠॥

Aasureem yonimaapannaa moodhaa janmani janmani | Maamapraapyaiva kaunteya tato yaantyadhamaam gatim || 20 ||

त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः⁠ ⁠। कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्⁠ ⁠॥⁠ ⁠२१⁠ ⁠॥

Trividham narakasyedam dvaaram naashanamaatmanah | Kaamah krodhastathaa lobhastasmaadetattrayam tyajet || 21 ||

एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः⁠ ⁠। आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠२२⁠ ⁠॥

Etairvimuktah kaunteya tamodvaaraistribhirnarah | Aacharatyaatmanah shreyastato yaati paraam gatim || 22 ||

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः⁠ ⁠। न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्⁠ ⁠॥⁠ ⁠२३⁠ ⁠॥

Yah shaastravidhimutsrujya vartate kaamakaaratah | Na sa siddhimavaapnoti na sukham na paraam gatim || 23 ||

तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ⁠ ⁠। ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि⁠ ⁠॥⁠ ⁠२४⁠ ⁠॥

Tasmaachchhaastram pramaanam te kaaryaakaaryavyavasthitau | Jnaatvaa shaastravidhaanoktam karma kartumihaarhasi || 24 ||

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसम्पद्विभागयोगो नाम षोडशोऽध्यायः⁠ ⁠॥

Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu Brahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade Daivaasurasampadvibhaagayogo naama shodasho'dhyaayah ||