अर्जुन उवाच
Arjuna uvaacha
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम । अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥ १ ॥
Kim tadbrahma kimadhyaatmam kim karma purushottama | Adhibhootam cha kim proktamadhidaivam kimuchyate || 1 ||
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन । प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥ २ ॥
Adhiyajnah katham ko'tra dehe'sminmadhusoodana | Prayaanakaale cha katham jneyo'si niyataatmabhih || 2 ||
श्रीभगवानुवाच
Shreebhagavaanuvaacha
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते । भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥ ३ ॥
Aksharam brahma paramam svabhaavo'dhyaatmamuchyate | Bhootabhaavodbhavakaro visargah karmasanjnitah || 3 ||
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् । अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥ ४ ॥
Adhibhootam ksharo bhaavah purushashchaadhidaivatam | Adhiyajno'hamevaatra dehe dehabhrutaam vara || 4 ||
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् । यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ ५ ॥
Antakaale cha maameva smaranmuktvaa kalevaram | Yah prayaati sa madbhaavam yaati naastyatra sanshayah || 5 ||
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥ ६ ॥
Yam yam vaapi smaranbhaavam tyajatyante kalevaram | Tam tamevaiti kaunteya sadaa tadbhaavabhaavitah || 6 ||
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च । मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥ ७ ॥
Tasmaatsarveshu kaaleshu maamanusmara yudhya cha | Mayyarpitamanobuddhirmaamevaishyasyasanshayam || 7 ||
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना । परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥ ८ ॥
Abhyaasayogayuktena chetasaa naanyagaaminaa | Paramam purusham divyam yaati paarthaanuchintayan || 8 ||
कविं पुराणमनुशासितारमणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः । सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥ ९ ॥
Kavim puraanamanushaasitaaramanoraneeyaansamanusmaredyah | Sarvasya dhaataaramachintyaroopamaadityavarnam tamasah parastaat || 9 ||
प्रयाणकाले मनसाचलेन भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव । भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ १० ॥
Prayaanakaale manasaachalena Bhaktyaa yukto yogabalena chaiva | Bhruvormadhye praanamaaveshya samyak Sa tam param purushamupaiti divyam || 10 ||
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥ ११ ॥
Yadaksharam vedavido vadanti Vishanti yadyatayo veetaraagaah | Yadichchhanto brahmacharyam charanti Tatte padam sangrahena pravakshye || 11 ||
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च । मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥ १२ ॥
Sarvadvaaraani sanyamya mano hrudi nirudhya cha | Moordhnyaadhaayaatmanah praanamaasthito yogadhaaranaam || 12 ||
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥ १३ ॥
Omityekaaksharam brahma vyaaharanmaamanusmaran | Yah prayaati tyajandeham sa yaati paramaam gatim || 13 ||
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः । तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ १४ ॥
Ananyachetaah satatam yo maam smarati nityashah | Tasyaaham sulabhah paartha nityayuktasya yoginah || 14 ||
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ १५ ॥
Maamupetya punarjanma duhkhaalayamashaashvatam | Naapnuvanti mahaatmaanah sansiddhim paramaam gataah || 15 ||
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ १६ ॥
Aabrahmabhuvanaallokaah punaraavartino'rjuna | Maamupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate || 16 ||
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः । रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ १७ ॥
Sahasrayugaparyantamaharyadbrahmano viduh | Raatrim yugasahasraantaam te'horaatravido janaah || 17 ||
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे । रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥ १८ ॥
Avyaktaadvyaktayah sarvaah prabhavantyaharaagame | Raatryaagame praleeyante tatraivaavyaktasanjnake || 18 ||
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥ १९ ॥
Bhootagraamah sa evaayam bhootvaa bhootvaa praleeyate | Raatryaagame'vashah paartha prabhavatyaharaagame || 19 ||
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥ २० ॥
Parastasmaattu bhaavo'nyo'vyakto'vyaktaatsanaatanah | Yah sa sarveshu bhooteshu nashyatsu na vinashyati || 20 ||
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ २१ ॥
Avyakto'kshara ityuktastamaahuh paramaam gatim | Yam praapya na nivartante taddhaama paramam mama || 21 ||
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया । यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥ २२ ॥
Purushah sa parah paartha bhaktyaa labhyastvananyayaa | Yasyaantahsthaani bhootaani yena sarvamidam tatam || 22 ||
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ २३ ॥
Yatra kaale tvanaavruttimaavruttim chaiva yoginah | Prayaataa yaanti tam kaalam vakshyaami bharatarshabha || 23 ||
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ २४ ॥
Agnirjyotirahah shuklah shanmaasaa uttaraayanam | Tatra prayaataa gachchhanti brahma brahmavido janaah || 24 ||
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥ २५ ॥
Dhoomo raatristathaa krushnah shanmaasaa dakshinaayanam | Tatra chaandramasam jyotiryogee praapya nivartate || 25 ||
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते । एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥ २६ ॥
Shuklakrushne gatee hyete jagatah shaashvate mate | Ekayaa yaatyanaavruttimanyayaavartate punah || 26 ||
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन । तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥ २७ ॥
Naite srutee paartha jaananyogee muhyati kashchana | Tasmaatsarveshu kaaleshu yogayukto bhavaarjuna || 27 ||
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत् पुण्यफलं प्रदिष्टम् । अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥ २८ ॥
Vedeshu yajneshu tapahsu chaiva Daaneshu yat punyaphalam pradishtam | Atyeti tatsarvamidam viditvaa Yogee param sthaanamupaiti chaadyam || 28 ||
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अक्षरब्रह्मयोगो नामाष्टमोऽध्यायः ॥
Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu brahmavidyaayaam yogashaastre Shreekrushnaarjunasanvaade aksharabrahmayogo naamaashtamo'dhyaayah ||