अर्जुन उवाच
Arjuna uvaacha
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥ १ ॥
Sannyaasam karmanaam krushna punaryogam cha shansasi | Yachchhreya etayorekam tanme broohi sunishchitam || 1 ||
श्रीभगवानुवाच
Shreebhagavaanuvaacha
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ २ ॥
Sannyaasah karmayogashcha nihshreyasakaraavubhau | Tayostu karmasannyaasaatkarmayogo vishishyate || 2 ||
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ ३ ॥
Jneyah sa nityasannyaasee yo na dveshti na kaankshati | Nirdvandvo hi mahaabaaho sukham bandhaatpramuchyate || 3 ||
साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥ ४ ॥
Saankhyayogau pruthagbaalaah pravadanti na panditaah | Ekamapyaasthitah samyagubhayorvindate phalam || 4 ||
यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५ ॥
Yatsaankhyaih praapyate sthaanam tadyogairapi gamyate | Ekam saankhyam cha yogam cha yah pashyati sa pashyati || 5 ||
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः । योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥ ६ ॥
Sannyaasastu mahaabaaho duhkhamaaptumayogatah | Yogayukto munirbrahma nachirenaadhigachchhati || 6 ||
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः । सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ७ ॥
Yogayukto vishuddhaatmaa vijitaatmaa jitendriyah | Sarvabhootaatmabhootaatmaa kurvannapi na lipyate || 7 ||
नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् । पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन् ॥ ८ ॥
Naiva kinchitkaromeeti yukto manyeta tattvavit | Pashyanshrunvansprushanjighrannashnangachchhansvapanshvasan || 8 ||
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ९ ॥
Pralapanvisrujangruhnannunmishannimishannapi | Indriyaaneendriyaartheshu vartanta iti dhaarayan || 9 ||
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः । लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ १० ॥
Brahmanyaadhaaya karmaani sangam tyaktvaa karoti yah | Lipyate na sa paapena padmapatramivaambhasaa || 10 ||
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि । योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥ ११ ॥
Kaayena manasaa buddhyaa kevalairindriyairapi | Yoginah karma kurvanti sangam tyaktvaatmashuddhaye || 11 ||
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् । अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥ १२ ॥
Yuktah karmaphalam tyaktvaa shaantimaapnoti naishthikeem | Ayuktah kaamakaarena phale sakto nibadhyate || 12 ||
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी । नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ १३ ॥
Sarvakarmaani manasaa sannyasyaaste sukham vashee | Navadvaare pure dehee naiva kurvanna kaarayan || 13 ||
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः । न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥ १४ ॥
Na kartrutvam na karmaani lokasya srujati prabhuh | Na karmaphalasanyogam svabhaavastu pravartate || 14 ||
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः । अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥ १५ ॥
Naadatte kasyachitpaapam na chaiva sukrutam vibhuh | Ajnaanenaavrutam jnaanam tena muhyanti jantavah || 15 ||
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥ १६ ॥
Jnaanena tu tadajnaanam yeshaam naashitamaatmanah | Teshaamaadityavajjnaanam prakaashayati tatparam || 16 ||
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ १७ ॥
Tadbuddhayastadaatmaanastannishthaastatparaayanaah | Gachchhantyapunaraavruttim jnaananirdhootakalmashaah || 17 ||
विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १८ ॥
Vidyaavinayasampanne braahmane gavi hastini | Shuni chaiva shvapaake cha panditaah samadarshinah || 18 ||
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः । निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥ १९ ॥
Ihaiva tairjitah sargo yeshaam saamye sthitam manah | Nirdosham hi samam brahma tasmaad brahmani te sthitaah || 19 ||
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् । स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः ॥ २० ॥
Na prahrushyetpriyam praapya nodvijetpraapya chaapriyam | Sthirabuddhirasammoodho brahmavid brahmani sthitah || 20 ||
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥ २१ ॥
Baahyasparsheshvasaktaatmaa vindatyaatmani yatsukham | Sa brahmayogayuktaatmaa sukhamakshayamashnute || 21 ||
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥ २२ ॥
Ye hi sansparshajaa bhogaa duhkhayonaya eva te | Aadyantavantah kaunteya na teshu ramate budhah || 22 ||
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् । कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ २३ ॥
Shaknoteehaiva yah sodhum praakshareeravimokshanaat | Kaamakrodhodbhavam vegam sa yuktah sa sukhee narah || 23 ||
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥ २४ ॥
Yo'ntahsukho'ntaraaraamastathaantarjyotireva yah | Sa yogee brahmanirvaanam brahmabhooto'dhigachchhati || 24 ||
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः । छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ २५ ॥
Labhante brahmanirvaanamrushayah ksheenakalmashaah | Chhinnadvaidhaa yataatmaanah sarvabhootahite rataah || 25 ||
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ २६ ॥
Kaamakrodhaviyuktaanaam yateenaam yatachetasaam | Abhito brahmanirvaanam vartate viditaatmanaam || 26 ||
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः । प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥ २७ ॥
Sparshaankrutvaa bahirbaahyaanshchakshushchaivaantare bhruvoh | Praanaapaanau samau krutvaa naasaabhyantarachaarinau || 27 ||
यतेन्द्रियमनोबुद्धि र्मुनिर्मोक्षपरायणः । विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ २८ ॥
Yatendriyamanobuddhi rmunirmokshaparaayanah | Vigatechchhaabhayakrodho yah sadaa mukta eva sah || 28 ||
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् । सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ २९ ॥
Bhoktaaram yajnatapasaam sarvalokamaheshvaram | Suhrudam sarvabhootaanaam jnaatvaa maam shaantimruchchhati || 29 ||
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे संन्यासयोगो नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥
Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu Brahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade Sannyaasayogo naama panchamo'dhyaayah ||