# Purusha Suktam · पुरुषसूक्तम्

- Type: Suktam
- Language: Sanskrit
- Verses: 16
- Verified: yes
- Read in the app: https://pocketpothi.com/read?t=purusha-suktam
- Share link: https://pocketpothi.com/p/cb
- Page: https://pocketpothi.com/texts/purusha-suktam

## Text (Devanagari, with simple Roman spelling below each verse)

ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।  
स भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १ ॥  

_Om sahasrasheershaa purushah sahasraakshah sahasrapaat | / Sa bhoomi sarvata sprutvaa'tyatishthaddashaangulam || 1 ||_

पुरुष एवेदꣳ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् ।  
उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥ २ ॥  

_Purusha eveda sarvam yadbhootam yachcha bhaavyam | / Utaamrutatvasyeshaano yadannenaatirohati || 2 ||_

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः ।  
पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ ३ ॥  

_Etaavaanasya mahimaato jyaayaanshcha poorushah | / Paado'sya vishvaa bhootaani tripaadasyaamrutam divi || 3 ||_

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः ।  
ततो विष्वङ् व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥ ४ ॥  

_Tripaadoordhva udaitpurushah paado'syehaabhavat punah | / Tato vishvan vyakraamatsaashanaanashane abhi || 4 ||_

ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः ।  
स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ ५ ॥  

_Tato viraadajaayata viraajo adhi poorushah | / Sa jaato atyarichyata pashchaadbhoomimatho purah || 5 ||_

तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् ।  
पशूँस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥ ६ ॥  

_Tasmaadyajnaat sarvahutah sambhrutam prushadaajyam | / Pashoonstaanshchakre vaayavyaanaaranyaa graamyaashcha ye || 6 ||_

तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे ।  
छन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ ७ ॥  

_Tasmaadyajnaat sarvahutah ruchah saamaani jajnire | / Chhandaasi jajnire tasmaadyajustasmaadajaayata || 7 ||_

तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः ।  
गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥ ८ ॥  

_Tasmaadashvaa ajaayanta ye ke chobhayaadatah | / Gaavo ha jajnire tasmaattasmaajjaataa ajaavayah || 8 ||_

तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः ।  
तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥ ९ ॥  

_Tam yajnam barhishi praukshan purusham jaatamagratah | / Tena devaa ayajanta saadhyaa rushayashcha ye || 9 ||_

यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।  
मुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्येते ॥ १० ॥  

_Yatpurusham vyadadhuh katidhaa vyakalpayan | / Mukham kimasyaaseet kim baahoo kimooroo paadaa uchyete || 10 ||_

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः ।  
ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो अजायत ॥ ११ ॥  

_Braahmano'sya mukhamaaseedbaahoo raajanyah krutah | / Ooroo tadasya yadvaishyah padbhyaa shoodro ajaayata || 11 ||_

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।  
श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखादग्निरजायत ॥ १२ ॥  

_Chandramaa manaso jaatashchakshoh sooryo ajaayata | / Shrotraadvaayushcha praanashcha mukhaadagnirajaayata || 12 ||_

नाभ्या आसीदन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत ।  
पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँऽकल्पयन् ॥ १३ ॥  

_Naabhyaa aaseedantariksha sheershno dyauh samavartata | / Padbhyaam bhoomirdishah shrotraattathaa lokaan'kalpayan || 13 ||_

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत ।  
वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १४ ॥  

_Yatpurushena havishaa devaa yajnamatanvata | / Vasanto'syaaseedaajyam greeshma idhmah sharaddhavih || 14 ||_

सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः ।  
देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ १५ ॥  

_Saptaasyaasan paridhayastrih sapta samidhah krutaah | / Devaa yadyajnam tanvaanaa abadhnan purusham pashum || 15 ||_

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ।  
ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ १६ ॥  

_Yajnena yajnamayajanta devaastaani dharmaani prathamaanyaasan | / Te ha naakam mahimaanah sachanta yatra poorve saadhyaah santi devaah || 16 ||_

### ॥ इति शुक्लयजुर्वेदीयपुरुषसूक्तं सम्पूर्णम् ॥
_|| Iti shuklayajurvedeeyapurushasooktam sampoornam ||_