{"id":"purusha-suktam","code":"cb","title":{"dev":"पुरुषसूक्तम्","rom":"Purusha Suktam"},"type":"suktam","typeLabel":"Suktam","language":"sa","languageName":"Sanskrit","deity":["vishnu"],"aliases":["Sahasra Shirsha Purushah"],"verses":16,"sections":[{"kind":"verse","n":1,"dev":"ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।\nस भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १ ॥","rom":"Om sahasrasheershaa purushah sahasraakshah sahasrapaat |\nSa bhoomi sarvata sprutvaa'tyatishthaddashaangulam || 1 ||"},{"kind":"verse","n":2,"dev":"पुरुष एवेदꣳ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् ।\nउतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥ २ ॥","rom":"Purusha eveda sarvam yadbhootam yachcha bhaavyam |\nUtaamrutatvasyeshaano yadannenaatirohati || 2 ||"},{"kind":"verse","n":3,"dev":"एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः ।\nपादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ ३ ॥","rom":"Etaavaanasya mahimaato jyaayaanshcha poorushah |\nPaado'sya vishvaa bhootaani tripaadasyaamrutam divi || 3 ||"},{"kind":"verse","n":4,"dev":"त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः ।\nततो विष्वङ् व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥ ४ ॥","rom":"Tripaadoordhva udaitpurushah paado'syehaabhavat punah |\nTato vishvan vyakraamatsaashanaanashane abhi || 4 ||"},{"kind":"verse","n":5,"dev":"ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः ।\nस जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ ५ ॥","rom":"Tato viraadajaayata viraajo adhi poorushah |\nSa jaato atyarichyata pashchaadbhoomimatho purah || 5 ||"},{"kind":"verse","n":6,"dev":"तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् ।\nपशूँस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥ ६ ॥","rom":"Tasmaadyajnaat sarvahutah sambhrutam prushadaajyam |\nPashoonstaanshchakre vaayavyaanaaranyaa graamyaashcha ye || 6 ||"},{"kind":"verse","n":7,"dev":"तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे ।\nछन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ ७ ॥","rom":"Tasmaadyajnaat sarvahutah ruchah saamaani jajnire |\nChhandaasi jajnire tasmaadyajustasmaadajaayata || 7 ||"},{"kind":"verse","n":8,"dev":"तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः ।\nगावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥ ८ ॥","rom":"Tasmaadashvaa ajaayanta ye ke chobhayaadatah |\nGaavo ha jajnire tasmaattasmaajjaataa ajaavayah || 8 ||"},{"kind":"verse","n":9,"dev":"तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः ।\nतेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥ ९ ॥","rom":"Tam yajnam barhishi praukshan purusham jaatamagratah |\nTena devaa ayajanta saadhyaa rushayashcha ye || 9 ||"},{"kind":"verse","n":10,"dev":"यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।\nमुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्येते ॥ १० ॥","rom":"Yatpurusham vyadadhuh katidhaa vyakalpayan |\nMukham kimasyaaseet kim baahoo kimooroo paadaa uchyete || 10 ||"},{"kind":"verse","n":11,"dev":"ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः ।\nऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो अजायत ॥ ११ ॥","rom":"Braahmano'sya mukhamaaseedbaahoo raajanyah krutah |\nOoroo tadasya yadvaishyah padbhyaa shoodro ajaayata || 11 ||"},{"kind":"verse","n":12,"dev":"चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।\nश्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखादग्निरजायत ॥ १२ ॥","rom":"Chandramaa manaso jaatashchakshoh sooryo ajaayata |\nShrotraadvaayushcha praanashcha mukhaadagnirajaayata || 12 ||"},{"kind":"verse","n":13,"dev":"नाभ्या आसीदन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत ।\nपद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँऽकल्पयन् ॥ १३ ॥","rom":"Naabhyaa aaseedantariksha sheershno dyauh samavartata |\nPadbhyaam bhoomirdishah shrotraattathaa lokaan'kalpayan || 13 ||"},{"kind":"verse","n":14,"dev":"यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत ।\nवसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १४ ॥","rom":"Yatpurushena havishaa devaa yajnamatanvata |\nVasanto'syaaseedaajyam greeshma idhmah sharaddhavih || 14 ||"},{"kind":"verse","n":15,"dev":"सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः ।\nदेवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ १५ ॥","rom":"Saptaasyaasan paridhayastrih sapta samidhah krutaah |\nDevaa yadyajnam tanvaanaa abadhnan purusham pashum || 15 ||"},{"kind":"verse","n":16,"dev":"यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ।\nते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ १६ ॥","rom":"Yajnena yajnamayajanta devaastaani dharmaani prathamaanyaasan |\nTe ha naakam mahimaanah sachanta yatra poorve saadhyaah santi devaah || 16 ||"},{"kind":"heading","dev":"॥ इति शुक्लयजुर्वेदीयपुरुषसूक्तं सम्पूर्णम् ॥","rom":"|| Iti shuklayajurvedeeyapurushasooktam sampoornam ||"}],"verified":true,"url":"https://pocketpothi.com/texts/purusha-suktam","appUrl":"https://pocketpothi.com/read?t=purusha-suktam","shareUrl":"https://pocketpothi.com/p/cb"}