# Gita 4 · Jnana Karma Sannyasa Yoga · गीता ४ · ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः

- Type: Chapter (chapter 4 of the Shrimad Bhagavad Gita)
- Language: Sanskrit
- Verses: 42
- Verified: yes
- Read in the app: https://pocketpothi.com/read?t=bhagavad-gita-04
- Share link: https://pocketpothi.com/p/f8
- Page: https://pocketpothi.com/texts/bhagavad-gita-04

## Text (Devanagari, with simple Roman spelling below each verse)

### श्रीभगवानुवाच
_Shreebhagavaanuvaacha_

इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।  
विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ १ ॥  

_Imam vivasvate yogam proktavaanahamavyayam | / Vivasvaanmanave praaha manurikshvaakave'braveet || 1 ||_

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।  
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ २ ॥  

_Evam paramparaapraaptamimam raajarshayo viduh | / Sa kaaleneha mahataa yogo nashtah parantapa || 2 ||_

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।  
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ३ ॥  

_Sa evaayam mayaa te'dya yogah proktah puraatanah | / Bhakto'si me sakhaa cheti rahasyam hyetaduttamam || 3 ||_

### अर्जुन उवाच
_Arjuna uvaacha_

अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।  
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४ ॥  

_Aparam bhavato janma param janma vivasvatah | / Kathametadvijaaneeyaam tvamaadau proktavaaniti || 4 ||_

### श्रीभगवानुवाच
_Shreebhagavaanuvaacha_

बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।  
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ५ ॥  

_Bahooni me vyateetaani janmaani tava chaarjuna | / Taanyaham veda sarvaani na tvam vettha parantapa || 5 ||_

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।  
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥ ६ ॥  

_Ajo'pi sannavyayaatmaa bhootaanaameeshvaro'pi san | / Prakrutim svaamadhishthaaya sambhavaamyaatmamaayayaa || 6 ||_

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।  
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ ७ ॥  

_Yadaa yadaa hi dharmasya glaanirbhavati bhaarata | / Abhyutthaanamadharmasya tadaatmaanam srujaamyaham || 7 ||_

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।  
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ ८ ॥  

_Paritraanaaya saadhoonaam vinaashaaya cha dushkrutaam | / Dharmasansthaapanaarthaaya sambhavaami yuge yuge || 8 ||_

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।  
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ९ ॥  

_Janma karma cha me divyamevam yo vetti tattvatah | / Tyaktvaa deham punarjanma naiti maameti so'rjuna || 9 ||_

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।  
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ १० ॥  

_Veetaraagabhayakrodhaa manmayaa maamupaashritaah | / Bahavo jnaanatapasaa pootaa madbhaavamaagataah || 10 ||_

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।  
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ११ ॥  

_Ye yathaa maam prapadyante taanstathaiva bhajaamyaham | / Mama vartmaanuvartante manushyaah paartha sarvashah || 11 ||_

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।  
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ १२ ॥  

_Kaankshantah karmanaam siddhim yajanta iha devataah | / Kshipram hi maanushe loke siddhirbhavati karmajaa || 12 ||_

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।  
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ १३ ॥  

_Chaaturvarnyam mayaa srushtam gunakarmavibhaagashah | / Tasya kartaaramapi maam viddhyakartaaramavyayam || 13 ||_

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।  
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ १४ ॥  

_Na maam karmaani limpanti na me karmaphale spruhaa | / Iti maam yo'bhijaanaati karmabhirna sa badhyate || 14 ||_

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।  
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ १५ ॥  

_Evam jnaatvaa krutam karma poorvairapi mumukshubhih | / Kuru karmaiva tasmaattvam poorvaih poorvataram krutam || 15 ||_

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।  
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १६ ॥  

_Kim karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitaah | / Tatte karma pravakshyaami yajjnaatvaa mokshyase'shubhaat || 16 ||_

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।  
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ १७ ॥  

_Karmano hyapi boddhavyam boddhavyam cha vikarmanah | / Akarmanashcha boddhavyam gahanaa karmano gatih || 17 ||_

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।  
स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ १८ ॥  

_Karmanyakarma yah pashyedakarmani cha karma yah | / Sa buddhimaanmanushyeshu sa yuktah krutsnakarmakrut || 18 ||_

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।  
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ १९ ॥  

_Yasya sarve samaarambhaah kaamasankalpavarjitaah | / Jnaanaagnidagdhakarmaanam tamaahuh panditam budhaah || 19 ||_

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।  
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ २० ॥  

_Tyaktvaa karmaphalaasangam nityatrupto niraashrayah | / Karmanyabhipravrutto'pi naiva kinchitkaroti sah || 20 ||_

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।  
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ २१ ॥  

_Niraasheeryatachittaatmaa tyaktasarvaparigrahah | / Shaareeram kevalam karma kurvannaapnoti kilbisham || 21 ||_

यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।  
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ २२ ॥  

_Yadruchchhaalaabhasantushto dvandvaateeto vimatsarah | / Samah siddhaavasiddhau cha krutvaapi na nibadhyate || 22 ||_

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।  
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ २३ ॥  

_Gatasangasya muktasya jnaanaavasthitachetasah | / Yajnaayaacharatah karma samagram pravileeyate || 23 ||_

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।  
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ २४ ॥  

_Brahmaarpanam brahma havirbrahmaagnau brahmanaa hutam | / Brahmaiva tena gantavyam brahmakarmasamaadhinaa || 24 ||_

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।  
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ २५ ॥  

_Daivamevaapare yajnam yoginah paryupaasate | / Brahmaagnaavapare yajnam yajnenaivopajuhvati || 25 ||_

श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।  
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ २६ ॥  

_Shrotraadeeneendriyaanyanye sanyamaagnishu juhvati | / Shabdaadeenvishayaananya indriyaagnishu juhvati || 26 ||_

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।  
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ २७ ॥  

_Sarvaaneendriyakarmaani praanakarmaani chaapare | / Aatmasanyamayogaagnau juhvati jnaanadeepite || 27 ||_

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।  
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ २८ ॥  

_Dravyayajnaastapoyajnaa yogayajnaastathaapare | / Svaadhyaayajnaanayajnaashcha yatayah sanshitavrataah || 28 ||_

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे ।  
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ २९ ॥  

_Apaane juhvati praanam praane'paanam tathaapare | / Praanaapaanagatee ruddhvaa praanaayaamaparaayanaah || 29 ||_

अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।  
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ ३० ॥  

_Apare niyataahaaraah praanaanpraaneshu juhvati | / Sarve'pyete yajnavido yajnakshapitakalmashaah || 30 ||_

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।  
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ३१ ॥  

_Yajnashishtaamrutabhujo yaanti brahma sanaatanam | / Naayam loko'styayajnasya kuto'nyah kurusattama || 31 ||_

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।  
कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ ३२ ॥  

_Evam bahuvidhaa yajnaa vitataa brahmano mukhe | / Karmajaanviddhi taansarvaanevam jnaatvaa vimokshyase || 32 ||_

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।  
सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ३३ ॥  

_Shreyaandravyamayaadyajnaajjnaanayajnah parantapa | / Sarvam karmaakhilam paartha jnaane parisamaapyate || 33 ||_

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।  
उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ ३४ ॥  

_Tadviddhi pranipaatena pariprashnena sevayaa | / Upadekshyanti te jnaanam jnaaninastattvadarshinah || 34 ||_

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव ।  
येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ३५ ॥  

_Yajjnaatvaa na punarmohamevam yaasyasi paandava | / Yena bhootaanyasheshena drakshyasyaatmanyatho mayi || 35 ||_

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।  
सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ३६ ॥  

_Api chedasi paapebhyah sarvebhyah paapakruttamah | / Sarvam jnaanaplavenaiva vrujinam santarishyasi || 36 ||_

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।  
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ ३७ ॥  

_Yathaidhaansi samiddho'gnirbhasmasaatkurute'rjuna | / Jnaanaagnih sarvakarmaani bhasmasaatkurute tathaa || 37 ||_

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ।  
तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ ३८ ॥  

_Na hi jnaanena sadrusham pavitramiha vidyate | / Tatsvayam yogasansiddhah kaalenaatmani vindati || 38 ||_

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।  
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ ३९ ॥  

_Shraddhaavaanllabhate jnaanam tatparah sanyatendriyah | / Jnaanam labdhvaa paraam shaantimachirenaadhigachchhati || 39 ||_

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति ।  
नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ ४० ॥  

_Ajnashchaashraddadhaanashcha sanshayaatmaa vinashyati | / Naayam loko'sti na paro na sukham sanshayaatmanah || 40 ||_

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् ।  
आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ ४१ ॥  

_Yogasannyastakarmaanam jnaanasanchhinnasanshayam | / Aatmavantam na karmaani nibadhnanti dhananjaya || 41 ||_

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः ।  
छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४२ ॥  

_Tasmaadajnaanasambhootam hrutstham jnaanaasinaatmanah | / Chhittvainam sanshayam yogamaatishthottishtha bhaarata || 42 ||_

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु  
ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे  
ज्ञानकर्मसंन्यासयोगो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥  

_Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu / Brahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade / Jnaanakarmasannyaasayogo naama chaturtho'dhyaayah ||_