{"id":"bhagavad-gita-04","code":"f8","title":{"dev":"गीता ४ · ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः","rom":"Gita 4 · Jnana Karma Sannyasa Yoga"},"type":"gita-adhyaya","typeLabel":"Chapter","language":"sa","languageName":"Sanskrit","deity":["krishna"],"aliases":["Bhagavad Gita chapter 4","Gita adhyay 4","गीता अध्याय 4"],"book":{"id":"bhagavad-gita","n":4,"title":"Shrimad Bhagavad Gita"},"verses":42,"sections":[{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":1,"dev":"इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।\nविवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ १ ॥","rom":"Imam vivasvate yogam proktavaanahamavyayam |\nVivasvaanmanave praaha manurikshvaakave'braveet || 1 ||"},{"kind":"verse","n":2,"dev":"एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।\nस कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ २ ॥","rom":"Evam paramparaapraaptamimam raajarshayo viduh |\nSa kaaleneha mahataa yogo nashtah parantapa || 2 ||"},{"kind":"verse","n":3,"dev":"स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।\nभक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ३ ॥","rom":"Sa evaayam mayaa te'dya yogah proktah puraatanah |\nBhakto'si me sakhaa cheti rahasyam hyetaduttamam || 3 ||"},{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":4,"dev":"अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।\nकथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४ ॥","rom":"Aparam bhavato janma param janma vivasvatah |\nKathametadvijaaneeyaam tvamaadau proktavaaniti || 4 ||"},{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":5,"dev":"बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।\nतान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ५ ॥","rom":"Bahooni me vyateetaani janmaani tava chaarjuna |\nTaanyaham veda sarvaani na tvam vettha parantapa || 5 ||"},{"kind":"verse","n":6,"dev":"अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।\nप्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥ ६ ॥","rom":"Ajo'pi sannavyayaatmaa bhootaanaameeshvaro'pi san |\nPrakrutim svaamadhishthaaya sambhavaamyaatmamaayayaa || 6 ||"},{"kind":"verse","n":7,"dev":"यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।\nअभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ ७ ॥","rom":"Yadaa yadaa hi dharmasya glaanirbhavati bhaarata |\nAbhyutthaanamadharmasya tadaatmaanam srujaamyaham || 7 ||"},{"kind":"verse","n":8,"dev":"परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।\nधर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ ८ ॥","rom":"Paritraanaaya saadhoonaam vinaashaaya cha dushkrutaam |\nDharmasansthaapanaarthaaya sambhavaami yuge yuge || 8 ||"},{"kind":"verse","n":9,"dev":"जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।\nत्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ९ ॥","rom":"Janma karma cha me divyamevam yo vetti tattvatah |\nTyaktvaa deham punarjanma naiti maameti so'rjuna || 9 ||"},{"kind":"verse","n":10,"dev":"वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।\nबहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ १० ॥","rom":"Veetaraagabhayakrodhaa manmayaa maamupaashritaah |\nBahavo jnaanatapasaa pootaa madbhaavamaagataah || 10 ||"},{"kind":"verse","n":11,"dev":"ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।\nमम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ११ ॥","rom":"Ye yathaa maam prapadyante taanstathaiva bhajaamyaham |\nMama vartmaanuvartante manushyaah paartha sarvashah || 11 ||"},{"kind":"verse","n":12,"dev":"काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।\nक्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ १२ ॥","rom":"Kaankshantah karmanaam siddhim yajanta iha devataah |\nKshipram hi maanushe loke siddhirbhavati karmajaa || 12 ||"},{"kind":"verse","n":13,"dev":"चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।\nतस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ १३ ॥","rom":"Chaaturvarnyam mayaa srushtam gunakarmavibhaagashah |\nTasya kartaaramapi maam viddhyakartaaramavyayam || 13 ||"},{"kind":"verse","n":14,"dev":"न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।\nइति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ १४ ॥","rom":"Na maam karmaani limpanti na me karmaphale spruhaa |\nIti maam yo'bhijaanaati karmabhirna sa badhyate || 14 ||"},{"kind":"verse","n":15,"dev":"एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।\nकुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ १५ ॥","rom":"Evam jnaatvaa krutam karma poorvairapi mumukshubhih |\nKuru karmaiva tasmaattvam poorvaih poorvataram krutam || 15 ||"},{"kind":"verse","n":16,"dev":"किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।\nतत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १६ ॥","rom":"Kim karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitaah |\nTatte karma pravakshyaami yajjnaatvaa mokshyase'shubhaat || 16 ||"},{"kind":"verse","n":17,"dev":"कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।\nअकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ १७ ॥","rom":"Karmano hyapi boddhavyam boddhavyam cha vikarmanah |\nAkarmanashcha boddhavyam gahanaa karmano gatih || 17 ||"},{"kind":"verse","n":18,"dev":"कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।\nस बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ १८ ॥","rom":"Karmanyakarma yah pashyedakarmani cha karma yah |\nSa buddhimaanmanushyeshu sa yuktah krutsnakarmakrut || 18 ||"},{"kind":"verse","n":19,"dev":"यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।\nज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ १९ ॥","rom":"Yasya sarve samaarambhaah kaamasankalpavarjitaah |\nJnaanaagnidagdhakarmaanam tamaahuh panditam budhaah || 19 ||"},{"kind":"verse","n":20,"dev":"त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।\nकर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ २० ॥","rom":"Tyaktvaa karmaphalaasangam nityatrupto niraashrayah |\nKarmanyabhipravrutto'pi naiva kinchitkaroti sah || 20 ||"},{"kind":"verse","n":21,"dev":"निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।\nशारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ २१ ॥","rom":"Niraasheeryatachittaatmaa tyaktasarvaparigrahah |\nShaareeram kevalam karma kurvannaapnoti kilbisham || 21 ||"},{"kind":"verse","n":22,"dev":"यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।\nसमः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ २२ ॥","rom":"Yadruchchhaalaabhasantushto dvandvaateeto vimatsarah |\nSamah siddhaavasiddhau cha krutvaapi na nibadhyate || 22 ||"},{"kind":"verse","n":23,"dev":"गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।\nयज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ २३ ॥","rom":"Gatasangasya muktasya jnaanaavasthitachetasah |\nYajnaayaacharatah karma samagram pravileeyate || 23 ||"},{"kind":"verse","n":24,"dev":"ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।\nब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ २४ ॥","rom":"Brahmaarpanam brahma havirbrahmaagnau brahmanaa hutam |\nBrahmaiva tena gantavyam brahmakarmasamaadhinaa || 24 ||"},{"kind":"verse","n":25,"dev":"दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।\nब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ २५ ॥","rom":"Daivamevaapare yajnam yoginah paryupaasate |\nBrahmaagnaavapare yajnam yajnenaivopajuhvati || 25 ||"},{"kind":"verse","n":26,"dev":"श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।\nशब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ २६ ॥","rom":"Shrotraadeeneendriyaanyanye sanyamaagnishu juhvati |\nShabdaadeenvishayaananya indriyaagnishu juhvati || 26 ||"},{"kind":"verse","n":27,"dev":"सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।\nआत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ २७ ॥","rom":"Sarvaaneendriyakarmaani praanakarmaani chaapare |\nAatmasanyamayogaagnau juhvati jnaanadeepite || 27 ||"},{"kind":"verse","n":28,"dev":"द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।\nस्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ २८ ॥","rom":"Dravyayajnaastapoyajnaa yogayajnaastathaapare |\nSvaadhyaayajnaanayajnaashcha yatayah sanshitavrataah || 28 ||"},{"kind":"verse","n":29,"dev":"अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे ।\nप्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ २९ ॥","rom":"Apaane juhvati praanam praane'paanam tathaapare |\nPraanaapaanagatee ruddhvaa praanaayaamaparaayanaah || 29 ||"},{"kind":"verse","n":30,"dev":"अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।\nसर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ ३० ॥","rom":"Apare niyataahaaraah praanaanpraaneshu juhvati |\nSarve'pyete yajnavido yajnakshapitakalmashaah || 30 ||"},{"kind":"verse","n":31,"dev":"यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।\nनायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ३१ ॥","rom":"Yajnashishtaamrutabhujo yaanti brahma sanaatanam |\nNaayam loko'styayajnasya kuto'nyah kurusattama || 31 ||"},{"kind":"verse","n":32,"dev":"एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।\nकर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ ३२ ॥","rom":"Evam bahuvidhaa yajnaa vitataa brahmano mukhe |\nKarmajaanviddhi taansarvaanevam jnaatvaa vimokshyase || 32 ||"},{"kind":"verse","n":33,"dev":"श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।\nसर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ३३ ॥","rom":"Shreyaandravyamayaadyajnaajjnaanayajnah parantapa |\nSarvam karmaakhilam paartha jnaane parisamaapyate || 33 ||"},{"kind":"verse","n":34,"dev":"तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।\nउपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ ३४ ॥","rom":"Tadviddhi pranipaatena pariprashnena sevayaa |\nUpadekshyanti te jnaanam jnaaninastattvadarshinah || 34 ||"},{"kind":"verse","n":35,"dev":"यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव ।\nयेन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ३५ ॥","rom":"Yajjnaatvaa na punarmohamevam yaasyasi paandava |\nYena bhootaanyasheshena drakshyasyaatmanyatho mayi || 35 ||"},{"kind":"verse","n":36,"dev":"अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।\nसर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ३६ ॥","rom":"Api chedasi paapebhyah sarvebhyah paapakruttamah |\nSarvam jnaanaplavenaiva vrujinam santarishyasi || 36 ||"},{"kind":"verse","n":37,"dev":"यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।\nज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ ३७ ॥","rom":"Yathaidhaansi samiddho'gnirbhasmasaatkurute'rjuna |\nJnaanaagnih sarvakarmaani bhasmasaatkurute tathaa || 37 ||"},{"kind":"verse","n":38,"dev":"न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ।\nतत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ ३८ ॥","rom":"Na hi jnaanena sadrusham pavitramiha vidyate |\nTatsvayam yogasansiddhah kaalenaatmani vindati || 38 ||"},{"kind":"verse","n":39,"dev":"श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।\nज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ ३९ ॥","rom":"Shraddhaavaanllabhate jnaanam tatparah sanyatendriyah |\nJnaanam labdhvaa paraam shaantimachirenaadhigachchhati || 39 ||"},{"kind":"verse","n":40,"dev":"अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति ।\nनायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ ४० ॥","rom":"Ajnashchaashraddadhaanashcha sanshayaatmaa vinashyati |\nNaayam loko'sti na paro na sukham sanshayaatmanah || 40 ||"},{"kind":"verse","n":41,"dev":"योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् ।\nआत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ ४१ ॥","rom":"Yogasannyastakarmaanam jnaanasanchhinnasanshayam |\nAatmavantam na karmaani nibadhnanti dhananjaya || 41 ||"},{"kind":"verse","n":42,"dev":"तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः ।\nछित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४२ ॥","rom":"Tasmaadajnaanasambhootam hrutstham jnaanaasinaatmanah |\nChhittvainam sanshayam yogamaatishthottishtha bhaarata || 42 ||"},{"kind":"prose","dev":"ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु\nब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे\nज्ञानकर्मसंन्यासयोगो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥","rom":"Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu\nBrahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade\nJnaanakarmasannyaasayogo naama chaturtho'dhyaayah ||"}],"verified":true,"url":"https://pocketpothi.com/texts/bhagavad-gita-04","appUrl":"https://pocketpothi.com/read?t=bhagavad-gita-04","shareUrl":"https://pocketpothi.com/p/f8"}