{"id":"bhagavad-gita-03","code":"f7","title":{"dev":"गीता ३ · कर्मयोगः","rom":"Gita 3 · Karma Yoga"},"type":"gita-adhyaya","typeLabel":"Chapter","language":"sa","languageName":"Sanskrit","deity":["krishna"],"aliases":["Bhagavad Gita chapter 3","Gita adhyay 3","गीता अध्याय 3"],"book":{"id":"bhagavad-gita","n":3,"title":"Shrimad Bhagavad Gita"},"verses":43,"sections":[{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":1,"dev":"ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।\nतत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ १ ॥","rom":"Jyaayasee chetkarmanaste mataa buddhirjanaardana |\nTatkim karmani ghore maam niyojayasi keshava || 1 ||"},{"kind":"verse","n":2,"dev":"व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।\nतदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥","rom":"Vyaamishreneva vaakyena buddhim mohayaseeva me |\nTadekam vada nishchitya yena shreyo'hamaapnuyaam || 2 ||"},{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":3,"dev":"लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।\nज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥","rom":"Loke'smin dvividhaa nishthaa puraa proktaa mayaanagha |\nJnaanayogena saankhyaanaam karmayogena yoginaam || 3 ||"},{"kind":"verse","n":4,"dev":"न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।\nन च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ४ ॥","rom":"Na karmanaamanaarambhaannaishkarmyam purusho'shnute |\nNa cha sannyasanaadeva siddhim samadhigachchhati || 4 ||"},{"kind":"verse","n":5,"dev":"न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।\nकार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ५ ॥","rom":"Na hi kashchitkshanamapi jaatu tishthatyakarmakrut |\nKaaryate hyavashah karma sarvah prakrutijairgunaih || 5 ||"},{"kind":"verse","n":6,"dev":"कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।\nइन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ६ ॥","rom":"Karmendriyaani sanyamya ya aaste manasaa smaran |\nIndriyaarthaanvimoodhaatmaa mithyaachaarah sa uchyate || 6 ||"},{"kind":"verse","n":7,"dev":"यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।\nकर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ७ ॥","rom":"Yastvindriyaani manasaa niyamyaarabhate'rjuna |\nKarmendriyaih karmayogamasaktah sa vishishyate || 7 ||"},{"kind":"verse","n":8,"dev":"नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।\nशरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ८ ॥","rom":"Niyatam kuru karma tvam karma jyaayo hyakarmanah |\nShareerayaatraapi cha te na prasiddhyedakarmanah || 8 ||"},{"kind":"verse","n":9,"dev":"यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।\nतदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ ९ ॥","rom":"Yajnaarthaatkarmano'nyatra loko'yam karmabandhanah |\nTadartham karma kaunteya muktasangah samaachara || 9 ||"},{"kind":"verse","n":10,"dev":"सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।\nअनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ १० ॥","rom":"Sahayajnaah prajaah srushtvaa purovaacha prajaapatih |\nAnena prasavishyadhvamesha vo'stvishtakaamadhuk || 10 ||"},{"kind":"verse","n":11,"dev":"देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।\nपरस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ११ ॥","rom":"Devaanbhaavayataanena te devaa bhaavayantu vah |\nParasparam bhaavayantah shreyah paramavaapsyatha || 11 ||"},{"kind":"verse","n":12,"dev":"इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।\nतैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ १२ ॥","rom":"Ishtaanbhogaanhi vo devaa daasyante yajnabhaavitaah |\nTairdattaanapradaayaibhyo yo bhunkte stena eva sah || 12 ||"},{"kind":"verse","n":13,"dev":"यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।\nभुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ १३ ॥","rom":"Yajnashishtaashinah santo muchyante sarvakilbishaih |\nBhunjate te tvagham paapaa ye pachantyaatmakaaranaat || 13 ||"},{"kind":"verse","n":14,"dev":"अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।\nयज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ १४ ॥","rom":"Annaadbhavanti bhootaani parjanyaadannasambhavah |\nYajnaadbhavati parjanyo yajnah karmasamudbhavah || 14 ||"},{"kind":"verse","n":15,"dev":"कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।\nतस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ १५ ॥","rom":"Karma brahmodbhavam viddhi brahmaaksharasamudbhavam |\nTasmaatsarvagatam brahma nityam yajne pratishthitam || 15 ||"},{"kind":"verse","n":16,"dev":"एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।\nअघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ १६ ॥","rom":"Evam pravartitam chakram naanuvartayateeha yah |\nAghaayurindriyaaraamo mogham paartha sa jeevati || 16 ||"},{"kind":"verse","n":17,"dev":"यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।\nआत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ १७ ॥","rom":"Yastvaatmaratireva syaadaatmatruptashcha maanavah |\nAatmanyeva cha santushtastasya kaaryam na vidyate || 17 ||"},{"kind":"verse","n":18,"dev":"नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।\nन चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ १८ ॥","rom":"Naiva tasya krutenaartho naakruteneha kashchana |\nNa chaasya sarvabhooteshu kashchidarthavyapaashrayah || 18 ||"},{"kind":"verse","n":19,"dev":"तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।\nअसक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ १९ ॥","rom":"Tasmaadasaktah satatam kaaryam karma samaachara |\nAsakto hyaacharankarma paramaapnoti poorushah || 19 ||"},{"kind":"verse","n":20,"dev":"कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।\nलोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ २० ॥","rom":"Karmanaiva hi sansiddhimaasthitaa janakaadayah |\nLokasangrahamevaapi sampashyankartumarhasi || 20 ||"},{"kind":"verse","n":21,"dev":"यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।\nस यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ २१ ॥","rom":"Yadyadaacharati shreshthastattadevetaro janah |\nSa yatpramaanam kurute lokastadanuvartate || 21 ||"},{"kind":"verse","n":22,"dev":"न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।\nनानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ २२ ॥","rom":"Na me paarthaasti kartavyam trishu lokeshu kinchana |\nNaanavaaptamavaaptavyam varta eva cha karmani || 22 ||"},{"kind":"verse","n":23,"dev":"यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।\nमम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ २३ ॥","rom":"Yadi hyaham na varteyam jaatu karmanyatandritah |\nMama vartmaanuvartante manushyaah paartha sarvashah || 23 ||"},{"kind":"verse","n":24,"dev":"उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।\nसङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ २४ ॥","rom":"Utseedeyurime lokaa na kuryaam karma chedaham |\nSankarasya cha kartaa syaamupahanyaamimaah prajaah || 24 ||"},{"kind":"verse","n":25,"dev":"सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।\nकुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसङ्ग्रहम् ॥ २५ ॥","rom":"Saktaah karmanyavidvaanso yathaa kurvanti bhaarata |\nKuryaadvidvaanstathaasaktashchikeershurlokasangraham || 25 ||"},{"kind":"verse","n":26,"dev":"न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।\nजोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ २६ ॥","rom":"Na buddhibhedam janayedajnaanaam karmasanginaam |\nJoshayetsarvakarmaani vidvaanyuktah samaacharan || 26 ||"},{"kind":"verse","n":27,"dev":"प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।\nअहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥ २७ ॥","rom":"Prakruteh kriyamaanaani gunaih karmaani sarvashah |\nAhankaaravimoodhaatmaa kartaahamiti manyate || 27 ||"},{"kind":"verse","n":28,"dev":"तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।\nगुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ २८ ॥","rom":"Tattvavittu mahaabaaho gunakarmavibhaagayoh |\nGunaa guneshu vartanta iti matvaa na sajjate || 28 ||"},{"kind":"verse","n":29,"dev":"प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।\nतानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ २९ ॥","rom":"Prakrutergunasammoodhaah sajjante gunakarmasu |\nTaanakrutsnavido mandaankrutsnavinna vichaalayet || 29 ||"},{"kind":"verse","n":30,"dev":"मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।\nनिराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३० ॥","rom":"Mayi sarvaani karmaani sannyasyaadhyaatmachetasaa |\nNiraasheernirmamo bhootvaa yudhyasva vigatajvarah || 30 ||"},{"kind":"verse","n":31,"dev":"ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।\nश्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३१ ॥","rom":"Ye me matamidam nityamanutishthanti maanavaah |\nShraddhaavanto'nasooyanto muchyante te'pi karmabhih || 31 ||"},{"kind":"verse","n":32,"dev":"ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।\nसर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३२ ॥","rom":"Ye tvetadabhyasooyanto naanutishthanti me matam |\nSarvajnaanavimoodhaanstaanviddhi nashtaanachetasah || 32 ||"},{"kind":"verse","n":33,"dev":"सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।\nप्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३३ ॥","rom":"Sadrusham cheshtate svasyaah prakruterjnaanavaanapi |\nPrakrutim yaanti bhootaani nigrahah kim karishyati || 33 ||"},{"kind":"verse","n":34,"dev":"इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।\nतयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३४ ॥","rom":"Indriyasyendriyasyaarthe raagadveshau vyavasthitau |\nTayorna vashamaagachchhettau hyasya paripanthinau || 34 ||"},{"kind":"verse","n":35,"dev":"श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।\nस्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥","rom":"Shreyaansvadharmo vigunah paradharmaatsvanushthitaat |\nSvadharme nidhanam shreyah paradharmo bhayaavahah || 35 ||"},{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":36,"dev":"अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।\nअनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३६ ॥","rom":"Atha kena prayukto'yam paapam charati poorushah |\nAnichchhannapi vaarshneya balaadiva niyojitah || 36 ||"},{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":37,"dev":"काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।\nमहाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३७ ॥","rom":"Kaama esha krodha esha rajogunasamudbhavah |\nMahaashano mahaapaapmaa viddhyenamiha vairinam || 37 ||"},{"kind":"verse","n":38,"dev":"धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च ।\nयथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३८ ॥","rom":"Dhoomenaavriyate vahniryathaadarsho malena cha |\nYatholbenaavruto garbhastathaa tenedamaavrutam || 38 ||"},{"kind":"verse","n":39,"dev":"आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।\nकामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३९ ॥","rom":"Aavrutam jnaanametena jnaanino nityavairinaa |\nKaamaroopena kaunteya dushpoorenaanalena cha || 39 ||"},{"kind":"verse","n":40,"dev":"इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।\nएतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ४० ॥","rom":"Indriyaani mano buddhirasyaadhishthaanamuchyate |\nEtairvimohayatyesha jnaanamaavrutya dehinam || 40 ||"},{"kind":"verse","n":41,"dev":"तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।\nपाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ४१ ॥","rom":"Tasmaattvamindriyaanyaadau niyamya bharatarshabha |\nPaapmaanam prajahi hyenam jnaanavijnaananaashanam || 41 ||"},{"kind":"verse","n":42,"dev":"इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।\nमनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ४२ ॥","rom":"Indriyaani paraanyaahurindriyebhyah param manah |\nManasastu paraa buddhiryo buddheh paratastu sah || 42 ||"},{"kind":"verse","n":43,"dev":"एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।\nजहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ४३ ॥","rom":"Evam buddheh param buddhvaa sanstabhyaatmaanamaatmanaa |\nJahi shatrum mahaabaaho kaamaroopam duraasadam || 43 ||"},{"kind":"prose","dev":"ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु\nब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे\nकर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥","rom":"Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu\nBrahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade\nKarmayogo naama truteeyo'dhyaayah ||"}],"verified":true,"url":"https://pocketpothi.com/texts/bhagavad-gita-03","appUrl":"https://pocketpothi.com/read?t=bhagavad-gita-03","shareUrl":"https://pocketpothi.com/p/f7"}