{"id":"bhagavad-gita-02","code":"f6","title":{"dev":"गीता २ · साङ्ख्ययोगः","rom":"Gita 2 · Sankhya Yoga"},"type":"gita-adhyaya","typeLabel":"Chapter","language":"sa","languageName":"Sanskrit","deity":["krishna"],"aliases":["Bhagavad Gita chapter 2","Gita adhyay 2","गीता अध्याय 2"],"book":{"id":"bhagavad-gita","n":2,"title":"Shrimad Bhagavad Gita"},"verses":72,"sections":[{"kind":"heading","dev":"सञ्जय उवाच","rom":"Sanjaya uvaacha"},{"kind":"verse","n":1,"dev":"तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।\nविषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ १ ॥","rom":"Tam tathaa krupayaavishtamashrupoornaakulekshanam |\nVisheedantamidam vaakyamuvaacha madhusoodanah || 1 ||"},{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":2,"dev":"कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।\nअनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ २ ॥","rom":"Kutastvaa kashmalamidam vishame samupasthitam |\nAnaaryajushtamasvargyamakeertikaramarjuna || 2 ||"},{"kind":"verse","n":3,"dev":"क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।\nक्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥ ३ ॥","rom":"Klaibyam maa sma gamah paartha naitattvayyupapadyate |\nKshudram hrudayadaurbalyam tyaktvottishtha parantapa || 3 ||"},{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":4,"dev":"कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।\nइषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ ४ ॥","rom":"Katham bheeshmamaham sankhye dronam cha madhusoodana |\nIshubhih pratiyotsyaami poojaarhaavarisoodana || 4 ||"},{"kind":"verse","n":5,"dev":"गुरूनहत्वा हि महानुभावान्\nश्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।\nहत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव\nभुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ५ ॥","rom":"Guroonahatvaa hi mahaanubhaavaan\nShreyo bhoktum bhaikshyamapeeha loke |\nHatvaarthakaamaanstu guroonihaiva\nBhunjeeya bhogaan rudhirapradigdhaan || 5 ||"},{"kind":"verse","n":6,"dev":"न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो\nयद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।\nयानेव हत्वा न जिजीविषाम-\nस्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६ ॥","rom":"Na chaitadvidmah kataranno gareeyo\nYadvaa jayema yadi vaa no jayeyuh |\nYaaneva hatvaa na jijeevishaama-\nSte'vasthitaah pramukhe dhaartaraashtraah || 6 ||"},{"kind":"verse","n":7,"dev":"कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः\nपृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः ।\nयच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे\nशिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ७ ॥","rom":"Kaarpanyadoshopahatasvabhaavah\nPruchchhaami tvaam dharmasammoodhachetaah |\nYachchhreyah syaannishchitam broohi tanme\nShishyaste'ham shaadhi maam tvaam prapannam || 7 ||"},{"kind":"verse","n":8,"dev":"न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्\nयच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।\nअवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं\nराज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ ८ ॥","rom":"Na hi prapashyaami mamaapanudyaad\nYachchhokamuchchhoshanamindriyaanaam |\nAvaapya bhoomaavasapatnamruddham\nRaajyam suraanaamapi chaadhipatyam || 8 ||"},{"kind":"heading","dev":"सञ्जय उवाच","rom":"Sanjaya uvaacha"},{"kind":"verse","n":9,"dev":"एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।\nन योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ ९ ॥","rom":"Evamuktvaa hrusheekesham gudaakeshah parantapa |\nNa yotsya iti govindamuktvaa tooshneem babhoova ha || 9 ||"},{"kind":"verse","n":10,"dev":"तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ १० ॥","rom":"Tamuvaacha hrusheekeshah prahasanniva bhaarata |\nSenayorubhayormadhye visheedantamidam vachah || 10 ||"},{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":11,"dev":"अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।\nगतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ ११ ॥","rom":"Ashochyaananvashochastvam prajnaavaadaanshcha bhaashase |\nGataasoonagataasoonshcha naanushochanti panditaah || 11 ||"},{"kind":"verse","n":12,"dev":"न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।\nन चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ १२ ॥","rom":"Na tvevaaham jaatu naasam na tvam neme janaadhipaah |\nNa chaiva na bhavishyaamah sarve vayamatah param || 12 ||"},{"kind":"verse","n":13,"dev":"देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।\nतथा देहान्तरप्राप्ति र्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ १३ ॥","rom":"Dehino'sminyathaa dehe kaumaaram yauvanam jaraa |\nTathaa dehaantarapraapti rdheerastatra na muhyati || 13 ||"},{"kind":"verse","n":14,"dev":"मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।\nआगमापायिनोऽनित्या स्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ १४ ॥","rom":"Maatraasparshaastu kaunteya sheetoshnasukhaduhkhadaah |\nAagamaapaayino'nityaa staanstitikshasva bhaarata || 14 ||"},{"kind":"verse","n":15,"dev":"यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।\nसमदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १५ ॥","rom":"Yam hi na vyathayantyete purusham purusharshabha |\nSamaduhkhasukham dheeram so'mrutatvaaya kalpate || 15 ||"},{"kind":"verse","n":16,"dev":"नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।\nउभयोरपि दृष्टोऽन्त स्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १६ ॥","rom":"Naasato vidyate bhaavo naabhaavo vidyate satah |\nUbhayorapi drushto'nta stvanayostattvadarshibhih || 16 ||"},{"kind":"verse","n":17,"dev":"अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।\nविनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ १७ ॥","rom":"Avinaashi tu tadviddhi yena sarvamidam tatam |\nVinaashamavyayasyaasya na kashchitkartumarhati || 17 ||"},{"kind":"verse","n":18,"dev":"अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।\nअनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ १८ ॥","rom":"Antavanta ime dehaa nityasyoktaah shareerinah |\nAnaashino'prameyasya tasmaadyudhyasva bhaarata || 18 ||"},{"kind":"verse","n":19,"dev":"य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।\nउभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ १९ ॥","rom":"Ya enam vetti hantaaram yashchainam manyate hatam |\nUbhau tau na vijaaneeto naayam hanti na hanyate || 19 ||"},{"kind":"verse","n":20,"dev":"न जायते म्रियते वा कदाचिन्\nनायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।\nअजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो\nन हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ २० ॥","rom":"Na jaayate mriyate vaa kadaachin\nNaayam bhootvaa bhavitaa vaa na bhooyah |\nAjo nityah shaashvato'yam puraano\nNa hanyate hanyamaane shareere || 20 ||"},{"kind":"verse","n":21,"dev":"वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।\nकथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २१ ॥","rom":"Vedaavinaashinam nityam ya enamajamavyayam |\nKatham sa purushah paartha kam ghaatayati hanti kam || 21 ||"},{"kind":"verse","n":22,"dev":"वासांसि जीर्णानि यथा विहाय\nनवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।\nतथा शरीराणि विहाय जीर्णा-\nन्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ २२ ॥","rom":"Vaasaansi jeernaani yathaa vihaaya\nNavaani gruhnaati naro'paraani |\nTathaa shareeraani vihaaya jeernaa-\nNyanyaani sanyaati navaani dehee || 22 ||"},{"kind":"verse","n":23,"dev":"नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।\nन चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २३ ॥","rom":"Nainam chhindanti shastraani nainam dahati paavakah |\nNa chainam kledayantyaapo na shoshayati maarutah || 23 ||"},{"kind":"verse","n":24,"dev":"अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।\nनित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ २४ ॥","rom":"Achchhedyo'yamadaahyo'yamakledyo'shoshya eva cha |\nNityah sarvagatah sthaanurachalo'yam sanaatanah || 24 ||"},{"kind":"verse","n":25,"dev":"अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।\nतस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २५ ॥","rom":"Avyakto'yamachintyo'yamavikaaryo'yamuchyate |\nTasmaadevam viditvainam naanushochitumarhasi || 25 ||"},{"kind":"verse","n":26,"dev":"अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।\nतथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥ २६ ॥","rom":"Atha chainam nityajaatam nityam vaa manyase mrutam |\nTathaapi tvam mahaabaaho naivam shochitumarhasi || 26 ||"},{"kind":"verse","n":27,"dev":"जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।\nतस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २७ ॥","rom":"Jaatasya hi dhruvo mrutyurdhruvam janma mrutasya cha |\nTasmaadaparihaarye'rthe na tvam shochitumarhasi || 27 ||"},{"kind":"verse","n":28,"dev":"अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।\nअव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २८ ॥","rom":"Avyaktaadeeni bhootaani vyaktamadhyaani bhaarata |\nAvyaktanidhanaanyeva tatra kaa paridevanaa || 28 ||"},{"kind":"verse","n":29,"dev":"आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-\nमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।\nआश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति\nश्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ २९ ॥","rom":"Aashcharyavatpashyati kashchidena-\nMaashcharyavadvadati tathaiva chaanyah |\nAashcharyavachchainamanyah shrunoti\nShrutvaapyenam veda na chaiva kashchit || 29 ||"},{"kind":"verse","n":30,"dev":"देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।\nतस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ३० ॥","rom":"Dehee nityamavadhyo'yam dehe sarvasya bhaarata |\nTasmaatsarvaani bhootaani na tvam shochitumarhasi || 30 ||"},{"kind":"verse","n":31,"dev":"स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।\nधर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ३१ ॥","rom":"Svadharmamapi chaavekshya na vikampitumarhasi |\nDharmyaaddhi yuddhaachchhreyo'nyatkshatriyasya na vidyate || 31 ||"},{"kind":"verse","n":32,"dev":"यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।\nसुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ ३२ ॥","rom":"Yadruchchhayaa chopapannam svargadvaaramapaavrutam |\nSukhinah kshatriyaah paartha labhante yuddhameedrusham || 32 ||"},{"kind":"verse","n":33,"dev":"अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसि ।\nततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ ३३ ॥","rom":"Atha chettvamimam dharmyam sangraamam na karishyasi |\nTatah svadharmam keertim cha hitvaa paapamavaapsyasi || 33 ||"},{"kind":"verse","n":34,"dev":"अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।\nसम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ३४ ॥","rom":"Akeertim chaapi bhootaani kathayishyanti te'vyayaam |\nSambhaavitasya chaakeertirmaranaadatirichyate || 34 ||"},{"kind":"verse","n":35,"dev":"भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।\nयेषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ ३५ ॥","rom":"Bhayaadranaaduparatam mansyante tvaam mahaarathaah |\nYeshaam cha tvam bahumato bhootvaa yaasyasi laaghavam || 35 ||"},{"kind":"verse","n":36,"dev":"अवाच्यवादांश्च बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः ।\nनिन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ३६ ॥","rom":"Avaachyavaadaanshcha bahoonvadishyanti tavaahitaah |\nNindantastava saamarthyam tato duhkhataram nu kim || 36 ||"},{"kind":"verse","n":37,"dev":"हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।\nतस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ ३७ ॥","rom":"Hato vaa praapsyasi svargam jitvaa vaa bhokshyase maheem |\nTasmaaduttishtha kaunteya yuddhaaya krutanishchayah || 37 ||"},{"kind":"verse","n":38,"dev":"सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।\nततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ ३८ ॥","rom":"Sukhaduhkhe same krutvaa laabhaalaabhau jayaajayau |\nTato yuddhaaya yujyasva naivam paapamavaapsyasi || 38 ||"},{"kind":"verse","n":39,"dev":"एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।\nबुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ ३९ ॥","rom":"Eshaa te'bhihitaa saankhye buddhiryoge tvimaam shrunu |\nBuddhyaa yukto yayaa paartha karmabandham prahaasyasi || 39 ||"},{"kind":"verse","n":40,"dev":"नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।\nस्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ ४० ॥","rom":"Nehaabhikramanaasho'sti pratyavaayo na vidyate |\nSvalpamapyasya dharmasya traayate mahato bhayaat || 40 ||"},{"kind":"verse","n":41,"dev":"व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।\nबहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ ४१ ॥","rom":"Vyavasaayaatmikaa buddhirekeha kurunandana |\nBahushaakhaa hyanantaashcha buddhayo'vyavasaayinaam || 41 ||"},{"kind":"verse","n":42,"dev":"यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।\nवेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ४२ ॥","rom":"Yaamimaam pushpitaam vaacham pravadantyavipashchitah |\nVedavaadarataah paartha naanyadasteeti vaadinah || 42 ||"},{"kind":"verse","n":43,"dev":"कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।\nक्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ ४३ ॥","rom":"Kaamaatmaanah svargaparaa janmakarmaphalapradaam |\nKriyaavisheshabahulaam bhogaishvaryagatim prati || 43 ||"},{"kind":"verse","n":44,"dev":"भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् ।\nव्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ४४ ॥","rom":"Bhogaishvaryaprasaktaanaam tayaapahrutachetasaam |\nVyavasaayaatmikaa buddhih samaadhau na vidheeyate || 44 ||"},{"kind":"verse","n":45,"dev":"त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।\nनिर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ ४५ ॥","rom":"Traigunyavishayaa vedaa nistraigunyo bhavaarjuna |\nNirdvandvo nityasattvastho niryogakshema aatmavaan || 45 ||"},{"kind":"verse","n":46,"dev":"यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके ।\nतावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ४६ ॥","rom":"Yaavaanartha udapaane sarvatah samplutodake |\nTaavaansarveshu vedeshu braahmanasya vijaanatah || 46 ||"},{"kind":"verse","n":47,"dev":"कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।\nमा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ ४७ ॥","rom":"Karmanyevaadhikaaraste maa phaleshu kadaachana |\nMaa karmaphalaheturbhoormaa te sango'stvakarmani || 47 ||"},{"kind":"verse","n":48,"dev":"योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।\nसिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ४८ ॥","rom":"Yogasthah kuru karmaani sangam tyaktvaa dhananjaya |\nSiddhyasiddhyoh samo bhootvaa samatvam yoga uchyate || 48 ||"},{"kind":"verse","n":49,"dev":"दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।\nबुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ ४९ ॥","rom":"Doorena hyavaram karma buddhiyogaaddhananjaya |\nBuddhau sharanamanvichchha krupanaah phalahetavah || 49 ||"},{"kind":"verse","n":50,"dev":"बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।\nतस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ ५० ॥","rom":"Buddhiyukto jahaateeha ubhe sukrutadushkrute |\nTasmaadyogaaya yujyasva yogah karmasu kaushalam || 50 ||"},{"kind":"verse","n":51,"dev":"कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।\nजन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ५१ ॥","rom":"Karmajam buddhiyuktaa hi phalam tyaktvaa maneeshinah |\nJanmabandhavinirmuktaah padam gachchhantyanaamayam || 51 ||"},{"kind":"verse","n":52,"dev":"यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।\nतदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ ५२ ॥","rom":"Yadaa te mohakalilam buddhirvyatitarishyati |\nTadaa gantaasi nirvedam shrotavyasya shrutasya cha || 52 ||"},{"kind":"verse","n":53,"dev":"श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।\nसमाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ५३ ॥","rom":"Shrutivipratipannaa te yadaa sthaasyati nishchalaa |\nSamaadhaavachalaa buddhistadaa yogamavaapsyasi || 53 ||"},{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":54,"dev":"स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।\nस्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥ ५४ ॥","rom":"Sthitaprajnasya kaa bhaashaa samaadhisthasya keshava |\nSthitadheeh kim prabhaasheta kimaaseeta vrajeta kim || 54 ||"},{"kind":"heading","dev":"श्रीभगवानुवाच","rom":"Shreebhagavaanuvaacha"},{"kind":"verse","n":55,"dev":"प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।\nआत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ५५ ॥","rom":"Prajahaati yadaa kaamaansarvaanpaartha manogataan |\nAatmanyevaatmanaa tushtah sthitaprajnastadochyate || 55 ||"},{"kind":"verse","n":56,"dev":"दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।\nवीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ ५६ ॥","rom":"Duhkheshvanudvignamanaah sukheshu vigataspruhah |\nVeetaraagabhayakrodhah sthitadheermuniruchyate || 56 ||"},{"kind":"verse","n":57,"dev":"यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।\nनाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ५७ ॥","rom":"Yah sarvatraanabhisnehastattatpraapya shubhaashubham |\nNaabhinandati na dveshti tasya prajnaa pratishthitaa || 57 ||"},{"kind":"verse","n":58,"dev":"यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।\nइन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ५८ ॥","rom":"Yadaa sanharate chaayam koormo'ngaaneeva sarvashah |\nIndriyaaneendriyaarthebhyastasya prajnaa pratishthitaa || 58 ||"},{"kind":"verse","n":59,"dev":"विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।\nरसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ५९ ॥","rom":"Vishayaa vinivartante niraahaarasya dehinah |\nRasavarjam raso'pyasya param drushtvaa nivartate || 59 ||"},{"kind":"verse","n":60,"dev":"यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।\nइन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ ६० ॥","rom":"Yatato hyapi kaunteya purushasya vipashchitah |\nIndriyaani pramaatheeni haranti prasabham manah || 60 ||"},{"kind":"verse","n":61,"dev":"तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।\nवशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६१ ॥","rom":"Taani sarvaani sanyamya yukta aaseeta matparah |\nVashe hi yasyendriyaani tasya prajnaa pratishthitaa || 61 ||"},{"kind":"verse","n":62,"dev":"ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।\nसङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ ६२ ॥","rom":"Dhyaayato vishayaanpunsah sangasteshoopajaayate |\nSangaatsanjaayate kaamah kaamaatkrodho'bhijaayate || 62 ||"},{"kind":"verse","n":63,"dev":"क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः ।\nस्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६३ ॥","rom":"Krodhaadbhavati sammohah sammohaatsmrutivibhramah |\nSmrutibhranshaad buddhinaasho buddhinaashaatpranashyati || 63 ||"},{"kind":"verse","n":64,"dev":"रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।\nआत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ६४ ॥","rom":"Raagadveshaviyuktaistu vishayaanindriyaishcharan |\nAatmavashyairvidheyaatmaa prasaadamadhigachchhati || 64 ||"},{"kind":"verse","n":65,"dev":"प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।\nप्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ६५ ॥","rom":"Prasaade sarvaduhkhaanaam haanirasyopajaayate |\nPrasannachetaso hyaashu buddhih paryavatishthate || 65 ||"},{"kind":"verse","n":66,"dev":"नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।\nन चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ ६६ ॥","rom":"Naasti buddhirayuktasya na chaayuktasya bhaavanaa |\nNa chaabhaavayatah shaantirashaantasya kutah sukham || 66 ||"},{"kind":"verse","n":67,"dev":"इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।\nतदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ ६७ ॥","rom":"Indriyaanaam hi charataam yanmano'nuvidheeyate |\nTadasya harati prajnaam vaayurnaavamivaambhasi || 67 ||"},{"kind":"verse","n":68,"dev":"तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।\nइन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६८ ॥","rom":"Tasmaadyasya mahaabaaho nigruheetaani sarvashah |\nIndriyaaneendriyaarthebhyastasya prajnaa pratishthitaa || 68 ||"},{"kind":"verse","n":69,"dev":"या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।\nयस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ ६९ ॥","rom":"Yaa nishaa sarvabhootaanaam tasyaam jaagarti sanyamee |\nYasyaam jaagrati bhootaani saa nishaa pashyato muneh || 69 ||"},{"kind":"verse","n":70,"dev":"आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं\nसमुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।\nतद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे\nस शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ ७० ॥","rom":"Aapooryamaanamachalapratishtham\nSamudramaapah pravishanti yadvat |\nTadvatkaamaa yam pravishanti sarve\nSa shaantimaapnoti na kaamakaamee || 70 ||"},{"kind":"verse","n":71,"dev":"विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।\nनिर्ममो निरहङ्कारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ७१ ॥","rom":"Vihaaya kaamaanyah sarvaanpumaanshcharati nihspruhah |\nNirmamo nirahankaarah sa shaantimadhigachchhati || 71 ||"},{"kind":"verse","n":72,"dev":"एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।\nस्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ ७२ ॥","rom":"Eshaa braahmee sthitih paartha nainaam praapya vimuhyati |\nSthitvaasyaamantakaale'pi brahmanirvaanamruchchhati || 72 ||"},{"kind":"prose","dev":"ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु\nब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे\nसाङ्ख्ययोगो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥","rom":"Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu\nBrahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade\nSaankhyayogo naama dviteeyo'dhyaayah ||"}],"verified":true,"url":"https://pocketpothi.com/texts/bhagavad-gita-02","appUrl":"https://pocketpothi.com/read?t=bhagavad-gita-02","shareUrl":"https://pocketpothi.com/p/f6"}