# Gita 1 · Arjuna Vishada Yoga · गीता १ · अर्जुनविषादयोगः

- Type: Chapter (chapter 1 of the Shrimad Bhagavad Gita)
- Language: Sanskrit
- Verses: 47
- Verified: yes
- Read in the app: https://pocketpothi.com/read?t=bhagavad-gita-01
- Share link: https://pocketpothi.com/p/f5
- Page: https://pocketpothi.com/texts/bhagavad-gita-01

## Text (Devanagari, with simple Roman spelling below each verse)

### धृतराष्ट्र उवाच
_Dhrutaraashtra uvaacha_

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।  
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १ ॥  

_Dharmakshetre kurukshetre samavetaa yuyutsavah | / Maamakaah paandavaashchaiva kimakurvata sanjaya || 1 ||_

### सञ्जय उवाच
_Sanjaya uvaacha_

दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।  
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ २ ॥  

_Drushtvaa tu paandavaaneekam vyoodham duryodhanastadaa | / Aachaaryamupasangamya raajaa vachanamabraveet || 2 ||_

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।  
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ ३ ॥  

_Pashyaitaam paanduputraanaamaachaarya mahateem chamoom | / Vyoodhaam drupadaputrena tava shishyena dheemataa || 3 ||_

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।  
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ ४ ॥  

_Atra shooraa maheshvaasaa bheemaarjunasamaa yudhi | / Yuyudhaano viraatashcha drupadashcha mahaarathah || 4 ||_

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।  
पुरुजित् कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ ५ ॥  

_Dhrushtaketushchekitaanah kaashiraajashcha veeryavaan | / Purujit kuntibhojashcha shaibyashcha narapungavah || 5 ||_

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।  
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ ६ ॥  

_Yudhaamanyushcha vikraanta uttamaujaashcha veeryavaan | / Saubhadro draupadeyaashcha sarva eva mahaarathaah || 6 ||_

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान् निबोध द्विजोत्तम ।  
नायका मम सैन्यस्य सञ्ज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥ ७ ॥  

_Asmaakam tu vishishtaa ye taan nibodha dvijottama | / Naayakaa mama sainyasya sanjnaartham taan braveemi te || 7 ||_

भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।  
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ ८ ॥  

_Bhavaan bheeshmashcha karnashcha krupashcha samitinjayah | / Ashvatthaamaa vikarnashcha saumadattistathaiva cha || 8 ||_

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।  
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ ९ ॥  

_Anye cha bahavah shooraa madarthe tyaktajeevitaah | / Naanaashastrapraharanaah sarve yuddhavishaaradaah || 9 ||_

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।  
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १० ॥  

_Aparyaaptam tadasmaakam balam bheeshmaabhirakshitam | / Paryaaptam tvidameteshaam balam bheemaabhirakshitam || 10 ||_

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।  
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ ११ ॥  

_Ayaneshu cha sarveshu yathaabhaagamavasthitaah | / Bheeshmamevaabhirakshantu bhavantah sarva eva hi || 11 ||_

तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।  
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १२ ॥  

_Tasya sanjanayan harsham kuruvruddhah pitaamahah | / Sinhanaadam vinadyochchaih shankham dadhmau prataapavaan || 12 ||_

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।  
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १३ ॥  

_Tatah shankhaashcha bheryashcha panavaanakagomukhaah | / Sahasaivaabhyahanyanta sa shabdastumulo'bhavat || 13 ||_

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।  
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १४ ॥  

_Tatah shvetairhayairyukte mahati syandane sthitau | / Maadhavah paandavashchaiva divyau shankhau pradadhmatuh || 14 ||_

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।  
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १५ ॥  

_Paanchajanyam hrusheekesho devadattam dhananjayah | / Paundram dadhmau mahaashankham bheemakarmaa vrukodarah || 15 ||_

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।  
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १६ ॥  

_Anantavijayam raajaa kunteeputro yudhishthirah | / Nakulah sahadevashcha sughoshamanipushpakau || 16 ||_

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।  
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १७ ॥  

_Kaashyashcha parameshvaasah shikhandee cha mahaarathah | / Dhrushtadyumno viraatashcha saatyakishchaaparaajitah || 17 ||_

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।  
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक् ॥ १८ ॥  

_Drupado draupadeyaashcha sarvashah pruthiveepate | / Saubhadrashcha mahaabaahuh shankhaan dadhmuh pruthak pruthak || 18 ||_

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।  
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १९ ॥  

_Sa ghosho dhaartaraashtraanaam hrudayaani vyadaarayat | / Nabhashcha pruthiveem chaiva tumulo vyanunaadayan || 19 ||_

अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।  
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ २० ॥  

_Atha vyavasthitaan drushtvaa dhaartaraashtraan kapidhvajah | / Pravrutte shastrasampaate dhanurudyamya paandavah || 20 ||_

### अर्जुन उवाच
_Arjuna uvaacha_

हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।  
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ २१ ॥  

_Hrusheekesham tadaa vaakyamidamaaha maheepate | / Senayorubhayormadhye ratham sthaapaya me'chyuta || 21 ||_

यावदेतान् निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।  
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥ २२ ॥  

_Yaavadetaan nireekshe'ham yoddhukaamaanavasthitaan | / Kairmayaa saha yoddhavyamasmin ranasamudyame || 22 ||_

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।  
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ २३ ॥  

_Yotsyamaanaanavekshe'ham ya ete'tra samaagataah | / Dhaartaraashtrasya durbuddheryuddhe priyachikeershavah || 23 ||_

### सञ्जय उवाच
_Sanjaya uvaacha_

एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।  
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ २४ ॥  

_Evamukto hrusheekesho gudaakeshena bhaarata | / Senayorubhayormadhye sthaapayitvaa rathottamam || 24 ||_

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।  
उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरूनिति ॥ २५ ॥  

_Bheeshmadronapramukhatah sarveshaam cha maheekshitaam | / Uvaacha paartha pashyaitaan samavetaan kurooniti || 25 ||_

तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।  
आचार्यान्मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस्तथा ॥ २६ ॥  

_Tatraapashyat sthitaan paarthah pitroonatha pitaamahaan | / Aachaaryaanmaatulaan bhraatroon putraan pautraan sakheenstathaa || 26 ||_

श्वशुरान् सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।  
तान् समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान् बन्धूनवस्थितान् ॥ २७ ॥  

_Shvashuraan suhrudashchaiva senayorubhayorapi | / Taan sameekshya sa kaunteyah sarvaan bandhoonavasthitaan || 27 ||_

### अर्जुन उवाच
_Arjuna uvaacha_

कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।  
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ २८ ॥  

_Krupayaa parayaavishto visheedannidamabraveet | / Drushtvemam svajanam krushna yuyutsum samupasthitam || 28 ||_

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।  
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ २९ ॥  

_Seedanti mama gaatraani mukham cha parishushyati | / Vepathushcha shareere me romaharshashcha jaayate || 29 ||_

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्वक् चैव परिदह्यते ।  
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ ३० ॥  

_Gaandeevam sransate hastaat tvak chaiva paridahyate | / Na cha shaknomyavasthaatum bhramateeva cha me manah || 30 ||_

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।  
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ ३१ ॥  

_Nimittaani cha pashyaami vipareetaani keshava | / Na cha shreyo'nupashyaami hatvaa svajanamaahave || 31 ||_

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।  
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ ३२ ॥  

_Na kaankshe vijayam krushna na cha raajyam sukhaani cha | / Kim no raajyena govinda kim bhogairjeevitena vaa || 32 ||_

येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।  
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ ३३ ॥  

_Yeshaamarthe kaankshitam no raajyam bhogaah sukhaani cha | / Ta ime'vasthitaa yuddhe praanaanstyaktvaa dhanaani cha || 33 ||_

आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।  
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ ३४ ॥  

_Aachaaryaah pitarah putraastathaiva cha pitaamahaah | / Maatulaah shvashuraah pautraah shyaalaah sambandhinastathaa || 34 ||_

एतान् न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।  
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ ३५ ॥  

_Etaan na hantumichchhaami ghnato'pi madhusoodana | / Api trailokyaraajyasya hetoh kim nu maheekrute || 35 ||_

निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।  
पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ॥ ३६ ॥  

_Nihatya dhaartaraashtraan nah kaa preetih syaajjanaardana | / Paapamevaashrayedasmaan hatvaitaanaatataayinah || 36 ||_

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान् ।  
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ ३७ ॥  

_Tasmaannaarhaa vayam hantum dhaartaraashtraan svabaandhavaan | / Svajanam hi katham hatvaa sukhinah syaama maadhava || 37 ||_

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।  
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ ३८ ॥  

_Yadyapyete na pashyanti lobhopahatachetasah | / Kulakshayakrutam dosham mitradrohe cha paatakam || 38 ||_

कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।  
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ ३९ ॥  

_Katham na jneyamasmaabhih paapaadasmaannivartitum | / Kulakshayakrutam dosham prapashyadbhirjanaardana || 39 ||_

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।  
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ ४० ॥  

_Kulakshaye pranashyanti kuladharmaah sanaatanaah | / Dharme nashte kulam krutsnamadharmo'bhibhavatyuta || 40 ||_

अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।  
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ ४१ ॥  

_Adharmaabhibhavaat krushna pradushyanti kulastriyah | / Streeshu dushtaasu vaarshneya jaayate varnasankarah || 41 ||_

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।  
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ ४२ ॥  

_Sankaro narakaayaiva kulaghnaanaam kulasya cha | / Patanti pitaro hyeshaam luptapindodakakriyaah || 42 ||_

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।  
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ ४३ ॥  

_Doshairetaih kulaghnaanaam varnasankarakaarakaih | / Utsaadyante jaatidharmaah kuladharmaashcha shaashvataah || 43 ||_

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।  
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ ४४ ॥  

_Utsannakuladharmaanaam manushyaanaam janaardana | / Narake'niyatam vaaso bhavateetyanushushruma || 44 ||_

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।  
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ ४५ ॥  

_Aho bata mahatpaapam kartum vyavasitaa vayam | / Yadraajyasukhalobhena hantum svajanamudyataah || 45 ||_

यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।  
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ ४६ ॥  

_Yadi maamaprateekaaramashastram shastrapaanayah | / Dhaartaraashtraa rane hanyustanme kshemataram bhavet || 46 ||_

### सञ्जय उवाच
_Sanjaya uvaacha_

एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।  
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ ४७ ॥  

_Evamuktvaarjunah sankhye rathopastha upaavishat | / Visrujya sasharam chaapam shokasanvignamaanasah || 47 ||_

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु  
ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे  
अर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥  

_Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu / Brahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade / Arjunavishaadayogo naama prathamo'dhyaayah ||_