{"id":"bhagavad-gita-01","code":"f5","title":{"dev":"गीता १ · अर्जुनविषादयोगः","rom":"Gita 1 · Arjuna Vishada Yoga"},"type":"gita-adhyaya","typeLabel":"Chapter","language":"sa","languageName":"Sanskrit","deity":["krishna"],"aliases":["Bhagavad Gita chapter 1","Gita adhyay 1","गीता अध्याय 1"],"book":{"id":"bhagavad-gita","n":1,"title":"Shrimad Bhagavad Gita"},"verses":47,"sections":[{"kind":"heading","dev":"धृतराष्ट्र उवाच","rom":"Dhrutaraashtra uvaacha"},{"kind":"verse","n":1,"dev":"धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।\nमामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १ ॥","rom":"Dharmakshetre kurukshetre samavetaa yuyutsavah |\nMaamakaah paandavaashchaiva kimakurvata sanjaya || 1 ||"},{"kind":"heading","dev":"सञ्जय उवाच","rom":"Sanjaya uvaacha"},{"kind":"verse","n":2,"dev":"दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।\nआचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ २ ॥","rom":"Drushtvaa tu paandavaaneekam vyoodham duryodhanastadaa |\nAachaaryamupasangamya raajaa vachanamabraveet || 2 ||"},{"kind":"verse","n":3,"dev":"पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।\nव्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ ३ ॥","rom":"Pashyaitaam paanduputraanaamaachaarya mahateem chamoom |\nVyoodhaam drupadaputrena tava shishyena dheemataa || 3 ||"},{"kind":"verse","n":4,"dev":"अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।\nयुयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ ४ ॥","rom":"Atra shooraa maheshvaasaa bheemaarjunasamaa yudhi |\nYuyudhaano viraatashcha drupadashcha mahaarathah || 4 ||"},{"kind":"verse","n":5,"dev":"धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।\nपुरुजित् कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ ५ ॥","rom":"Dhrushtaketushchekitaanah kaashiraajashcha veeryavaan |\nPurujit kuntibhojashcha shaibyashcha narapungavah || 5 ||"},{"kind":"verse","n":6,"dev":"युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।\nसौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ ६ ॥","rom":"Yudhaamanyushcha vikraanta uttamaujaashcha veeryavaan |\nSaubhadro draupadeyaashcha sarva eva mahaarathaah || 6 ||"},{"kind":"verse","n":7,"dev":"अस्माकं तु विशिष्टा ये तान् निबोध द्विजोत्तम ।\nनायका मम सैन्यस्य सञ्ज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते ॥ ७ ॥","rom":"Asmaakam tu vishishtaa ye taan nibodha dvijottama |\nNaayakaa mama sainyasya sanjnaartham taan braveemi te || 7 ||"},{"kind":"verse","n":8,"dev":"भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।\nअश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ ८ ॥","rom":"Bhavaan bheeshmashcha karnashcha krupashcha samitinjayah |\nAshvatthaamaa vikarnashcha saumadattistathaiva cha || 8 ||"},{"kind":"verse","n":9,"dev":"अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।\nनानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ ९ ॥","rom":"Anye cha bahavah shooraa madarthe tyaktajeevitaah |\nNaanaashastrapraharanaah sarve yuddhavishaaradaah || 9 ||"},{"kind":"verse","n":10,"dev":"अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।\nपर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १० ॥","rom":"Aparyaaptam tadasmaakam balam bheeshmaabhirakshitam |\nParyaaptam tvidameteshaam balam bheemaabhirakshitam || 10 ||"},{"kind":"verse","n":11,"dev":"अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।\nभीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ ११ ॥","rom":"Ayaneshu cha sarveshu yathaabhaagamavasthitaah |\nBheeshmamevaabhirakshantu bhavantah sarva eva hi || 11 ||"},{"kind":"verse","n":12,"dev":"तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।\nसिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १२ ॥","rom":"Tasya sanjanayan harsham kuruvruddhah pitaamahah |\nSinhanaadam vinadyochchaih shankham dadhmau prataapavaan || 12 ||"},{"kind":"verse","n":13,"dev":"ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।\nसहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १३ ॥","rom":"Tatah shankhaashcha bheryashcha panavaanakagomukhaah |\nSahasaivaabhyahanyanta sa shabdastumulo'bhavat || 13 ||"},{"kind":"verse","n":14,"dev":"ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।\nमाधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १४ ॥","rom":"Tatah shvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |\nMaadhavah paandavashchaiva divyau shankhau pradadhmatuh || 14 ||"},{"kind":"verse","n":15,"dev":"पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।\nपौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १५ ॥","rom":"Paanchajanyam hrusheekesho devadattam dhananjayah |\nPaundram dadhmau mahaashankham bheemakarmaa vrukodarah || 15 ||"},{"kind":"verse","n":16,"dev":"अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।\nनकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १६ ॥","rom":"Anantavijayam raajaa kunteeputro yudhishthirah |\nNakulah sahadevashcha sughoshamanipushpakau || 16 ||"},{"kind":"verse","n":17,"dev":"काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।\nधृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १७ ॥","rom":"Kaashyashcha parameshvaasah shikhandee cha mahaarathah |\nDhrushtadyumno viraatashcha saatyakishchaaparaajitah || 17 ||"},{"kind":"verse","n":18,"dev":"द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।\nसौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक् ॥ १८ ॥","rom":"Drupado draupadeyaashcha sarvashah pruthiveepate |\nSaubhadrashcha mahaabaahuh shankhaan dadhmuh pruthak pruthak || 18 ||"},{"kind":"verse","n":19,"dev":"स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।\nनभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १९ ॥","rom":"Sa ghosho dhaartaraashtraanaam hrudayaani vyadaarayat |\nNabhashcha pruthiveem chaiva tumulo vyanunaadayan || 19 ||"},{"kind":"verse","n":20,"dev":"अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।\nप्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ २० ॥","rom":"Atha vyavasthitaan drushtvaa dhaartaraashtraan kapidhvajah |\nPravrutte shastrasampaate dhanurudyamya paandavah || 20 ||"},{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":21,"dev":"हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ २१ ॥","rom":"Hrusheekesham tadaa vaakyamidamaaha maheepate |\nSenayorubhayormadhye ratham sthaapaya me'chyuta || 21 ||"},{"kind":"verse","n":22,"dev":"यावदेतान् निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।\nकैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥ २२ ॥","rom":"Yaavadetaan nireekshe'ham yoddhukaamaanavasthitaan |\nKairmayaa saha yoddhavyamasmin ranasamudyame || 22 ||"},{"kind":"verse","n":23,"dev":"योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।\nधार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ २३ ॥","rom":"Yotsyamaanaanavekshe'ham ya ete'tra samaagataah |\nDhaartaraashtrasya durbuddheryuddhe priyachikeershavah || 23 ||"},{"kind":"heading","dev":"सञ्जय उवाच","rom":"Sanjaya uvaacha"},{"kind":"verse","n":24,"dev":"एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ २४ ॥","rom":"Evamukto hrusheekesho gudaakeshena bhaarata |\nSenayorubhayormadhye sthaapayitvaa rathottamam || 24 ||"},{"kind":"verse","n":25,"dev":"भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।\nउवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरूनिति ॥ २५ ॥","rom":"Bheeshmadronapramukhatah sarveshaam cha maheekshitaam |\nUvaacha paartha pashyaitaan samavetaan kurooniti || 25 ||"},{"kind":"verse","n":26,"dev":"तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।\nआचार्यान्मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस्तथा ॥ २६ ॥","rom":"Tatraapashyat sthitaan paarthah pitroonatha pitaamahaan |\nAachaaryaanmaatulaan bhraatroon putraan pautraan sakheenstathaa || 26 ||"},{"kind":"verse","n":27,"dev":"श्वशुरान् सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।\nतान् समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान् बन्धूनवस्थितान् ॥ २७ ॥","rom":"Shvashuraan suhrudashchaiva senayorubhayorapi |\nTaan sameekshya sa kaunteyah sarvaan bandhoonavasthitaan || 27 ||"},{"kind":"heading","dev":"अर्जुन उवाच","rom":"Arjuna uvaacha"},{"kind":"verse","n":28,"dev":"कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।\nदृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ २८ ॥","rom":"Krupayaa parayaavishto visheedannidamabraveet |\nDrushtvemam svajanam krushna yuyutsum samupasthitam || 28 ||"},{"kind":"verse","n":29,"dev":"सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।\nवेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ २९ ॥","rom":"Seedanti mama gaatraani mukham cha parishushyati |\nVepathushcha shareere me romaharshashcha jaayate || 29 ||"},{"kind":"verse","n":30,"dev":"गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्वक् चैव परिदह्यते ।\nन च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ ३० ॥","rom":"Gaandeevam sransate hastaat tvak chaiva paridahyate |\nNa cha shaknomyavasthaatum bhramateeva cha me manah || 30 ||"},{"kind":"verse","n":31,"dev":"निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।\nन च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ ३१ ॥","rom":"Nimittaani cha pashyaami vipareetaani keshava |\nNa cha shreyo'nupashyaami hatvaa svajanamaahave || 31 ||"},{"kind":"verse","n":32,"dev":"न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।\nकिं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ ३२ ॥","rom":"Na kaankshe vijayam krushna na cha raajyam sukhaani cha |\nKim no raajyena govinda kim bhogairjeevitena vaa || 32 ||"},{"kind":"verse","n":33,"dev":"येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।\nत इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ ३३ ॥","rom":"Yeshaamarthe kaankshitam no raajyam bhogaah sukhaani cha |\nTa ime'vasthitaa yuddhe praanaanstyaktvaa dhanaani cha || 33 ||"},{"kind":"verse","n":34,"dev":"आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।\nमातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ ३४ ॥","rom":"Aachaaryaah pitarah putraastathaiva cha pitaamahaah |\nMaatulaah shvashuraah pautraah shyaalaah sambandhinastathaa || 34 ||"},{"kind":"verse","n":35,"dev":"एतान् न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।\nअपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ ३५ ॥","rom":"Etaan na hantumichchhaami ghnato'pi madhusoodana |\nApi trailokyaraajyasya hetoh kim nu maheekrute || 35 ||"},{"kind":"verse","n":36,"dev":"निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।\nपापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ॥ ३६ ॥","rom":"Nihatya dhaartaraashtraan nah kaa preetih syaajjanaardana |\nPaapamevaashrayedasmaan hatvaitaanaatataayinah || 36 ||"},{"kind":"verse","n":37,"dev":"तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान् ।\nस्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ ३७ ॥","rom":"Tasmaannaarhaa vayam hantum dhaartaraashtraan svabaandhavaan |\nSvajanam hi katham hatvaa sukhinah syaama maadhava || 37 ||"},{"kind":"verse","n":38,"dev":"यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।\nकुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ ३८ ॥","rom":"Yadyapyete na pashyanti lobhopahatachetasah |\nKulakshayakrutam dosham mitradrohe cha paatakam || 38 ||"},{"kind":"verse","n":39,"dev":"कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।\nकुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ ३९ ॥","rom":"Katham na jneyamasmaabhih paapaadasmaannivartitum |\nKulakshayakrutam dosham prapashyadbhirjanaardana || 39 ||"},{"kind":"verse","n":40,"dev":"कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।\nधर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ ४० ॥","rom":"Kulakshaye pranashyanti kuladharmaah sanaatanaah |\nDharme nashte kulam krutsnamadharmo'bhibhavatyuta || 40 ||"},{"kind":"verse","n":41,"dev":"अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।\nस्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ ४१ ॥","rom":"Adharmaabhibhavaat krushna pradushyanti kulastriyah |\nStreeshu dushtaasu vaarshneya jaayate varnasankarah || 41 ||"},{"kind":"verse","n":42,"dev":"सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।\nपतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ ४२ ॥","rom":"Sankaro narakaayaiva kulaghnaanaam kulasya cha |\nPatanti pitaro hyeshaam luptapindodakakriyaah || 42 ||"},{"kind":"verse","n":43,"dev":"दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।\nउत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ ४३ ॥","rom":"Doshairetaih kulaghnaanaam varnasankarakaarakaih |\nUtsaadyante jaatidharmaah kuladharmaashcha shaashvataah || 43 ||"},{"kind":"verse","n":44,"dev":"उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।\nनरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ ४४ ॥","rom":"Utsannakuladharmaanaam manushyaanaam janaardana |\nNarake'niyatam vaaso bhavateetyanushushruma || 44 ||"},{"kind":"verse","n":45,"dev":"अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।\nयद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ ४५ ॥","rom":"Aho bata mahatpaapam kartum vyavasitaa vayam |\nYadraajyasukhalobhena hantum svajanamudyataah || 45 ||"},{"kind":"verse","n":46,"dev":"यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।\nधार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ ४६ ॥","rom":"Yadi maamaprateekaaramashastram shastrapaanayah |\nDhaartaraashtraa rane hanyustanme kshemataram bhavet || 46 ||"},{"kind":"heading","dev":"सञ्जय उवाच","rom":"Sanjaya uvaacha"},{"kind":"verse","n":47,"dev":"एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।\nविसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ ४७ ॥","rom":"Evamuktvaarjunah sankhye rathopastha upaavishat |\nVisrujya sasharam chaapam shokasanvignamaanasah || 47 ||"},{"kind":"prose","dev":"ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु\nब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे\nअर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥","rom":"Om tatsaditi shreemadbhagavadgeetaasoopanishatsu\nBrahmavidyaayaam yogashaastre shreekrushnaarjunasanvaade\nArjunavishaadayogo naama prathamo'dhyaayah ||"}],"verified":true,"url":"https://pocketpothi.com/texts/bhagavad-gita-01","appUrl":"https://pocketpothi.com/read?t=bhagavad-gita-01","shareUrl":"https://pocketpothi.com/p/f5"}